Giảm môn thi để kỳ thi bớt chi phối việc học
Thi vào lớp 10 là kỳ tuyển sinh chuyển tiếp sau bậc THCS, được tổ chức để chọn học sinh vào trường THPT khi số chỗ học hoặc phương thức tuyển sinh đòi hỏi phải sàng lọc. Bộ GD&ĐT vừa công bố dự thảo Thông tư về Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp, đề xuất thi Toán và Ngữ văn, giảm một môn hoặc một bài thi so với cách làm hiện nay. Đây mới là đề xuất đang được lấy ý kiến rộng rãi, không phải quy định đã được áp dụng. Ý tưởng có sức thuyết phục ở chỗ kỳ thi không nên trở thành trung tâm của ba năm THCS hay khiến học sinh dồn sức vào những môn có tên trong đề thi. Nhưng bớt một bài thi chỉ là thay đổi đầu vào; muốn giảm áp lực thi cử thật sự, cách tổ chức tuyển sinh và thông điệp của nhà trường cũng phải thay đổi.
Lý do Bộ nêu: ít học sinh phải thi hơn, cần học toàn diện
Theo ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông, tỷ lệ học sinh sau lớp 9 vào lớp 10 đã tăng từ 75% lên hơn 80% trong năm học vừa qua; một số địa phương đạt 95%, thậm chí 97%. Bộ dự báo tỷ lệ này còn tăng, nên số học sinh phải dự kỳ thi tuyển sinh có thể giảm; nhiều nơi có thể xét học bạ thay cho thi tuyển. Đề xuất cũng được đặt trong định hướng không dùng kỳ thi để tước cơ hội học tập và giảm áp lực, đồng thời tránh tình trạng học sinh tập trung vào môn thi mà bỏ bê những lĩnh vực khác. Lập luận này đáng chú ý: giảm môn thi không chỉ nhằm bớt một ngày ôn luyện, mà còn muốn khẳng định quá trình học tập quan trọng hơn kết quả một kỳ thi. Tuy vậy, lợi ích ấy chỉ có ý nghĩa nếu cách đánh giá trong nhà trường thực sự khuyến khích học rộng và phát hiện năng lực.
“Việc giảm xuống còn hai môn thi nhằm giảm áp lực thi cử, hướng đến giáo dục toàn diện, không dùng kỳ thi để gây áp lực cho học sinh và tránh vô tình định hướng các em lựa chọn ngành nghề theo môn thi.”
Hai môn thi chưa đồng nghĩa với một cách tuyển sinh thống nhất
Ngay cả khi dự thảo được thông qua, thi Toán Văn cũng không nhất thiết là con đường duy nhất để vào lớp 10. Theo thông tin về đề xuất, địa phương có thể xét học bạ, kết hợp học bạ với thi tuyển hoặc chỉ tổ chức thi, tùy điều kiện cụ thể. Sự linh hoạt này giúp địa phương xử lý khác biệt về nhu cầu và số chỗ học, nhưng đặt ra một câu hỏi cần được giải đáp trước khi triển khai: tiêu chí đánh giá học bạ và kết quả thi sẽ được công khai, áp dụng nhất quán ra sao để thí sinh có cơ hội công bằng? Các nguồn hiện có chưa đưa ra câu trả lời chi tiết, nên không thể xem việc giảm môn thi là lời giải trọn vẹn cho bài toán tuyển sinh. Phụ huynh cần theo dõi phương án của địa phương thay vì mặc định rằng kỳ thi ở đâu cũng giống nhau.
Giảm áp lực phải đi cùng cách đánh giá đáng tin cậy
Dự thảo được Bộ công bố lấy ý kiến trong tháng 10, còn tỷ lệ học sinh vào lớp 10 được kỳ vọng tiếp tục tăng trong thời gian tới. Bởi vậy, đây là thời điểm phù hợp để bàn không chỉ thi mấy môn, mà còn bàn địa phương sẽ dùng kết quả nào, công bố tiêu chí ra sao và bảo đảm cơ hội tuyển sinh công bằng thế nào. Nếu những câu hỏi đó được xử lý minh bạch, giảm môn thi có thể giúp học sinh bớt học lệch và giảm áp lực thi cử mà không làm suy yếu mục tiêu tuyển đúng đối tượng. Nếu không, áp lực có thể chuyển từ phòng thi sang cuộc đua điểm số học bạ hoặc những tiêu chí khó hiểu. Kết luận nên rõ ràng: đề xuất hai môn là một hướng đi đáng cân nhắc, nhưng chỉ thật sự có ích khi đi cùng phương thức đánh giá minh bạch, nhất quán và tôn trọng quyền học tập của học sinh.
