Kế hoạch không đồng nghĩa với thoái vốn đồng loạt
Cơ cấu vốn nhà nước là việc sắp xếp tỷ lệ sở hữu của Nhà nước tại doanh nghiệp, có thể giữ nguyên phần vốn hiện có hoặc điều chỉnh theo các hình thức được pháp luật cho phép. Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký Quyết định 2054/QĐ-TTg ngày 27/10/2026, phê duyệt kế hoạch thực hiện trong giai đoạn 2026–2030. Điểm đáng chú ý không phải một đợt thoái vốn nhà nước trên diện rộng, mà là sự phân loại: 15 doanh nghiệp giữ nguyên tỷ lệ vốn, còn 6 doanh nghiệp thuộc diện sắp xếp, cơ cấu lại. Như vậy, con số 21 bao trùm hai hướng đi khác nhau. Gộp chúng thành một danh sách doanh nghiệp cùng giảm sở hữu sẽ làm sai lệch ý nghĩa của quyết định. Kế hoạch cho thấy Nhà nước muốn phân bổ lại vốn có chọn lọc, đồng thời duy trì quyền sở hữu ở những doanh nghiệp được xác định tiếp tục nắm giữ.
Định hướng này nằm trong nỗ lực nâng hiệu quả hoạt động, cải thiện phân bổ vốn và quản trị doanh nghiệp nhà nước; một phần kế hoạch cũng mở rộng sự tham gia của khu vực tư nhân tại một số doanh nghiệp được lựa chọn. Vì vậy, điều cần theo dõi là từng tỷ lệ và cách triển khai, chứ không chỉ nhãn “cơ cấu lại”.
Nhóm giữ nguyên vốn vẫn gồm các doanh nghiệp chiến lược
Trong 15 doanh nghiệp giữ nguyên tỷ lệ sở hữu giai đoạn 2026–2030 có Petrovietnam, EVN, TKV, VNPT, Vinachem, SCIC, VEC, VNR, Vinafood 1, Vinafor, Vinafood 2, Petrolimex, ACV, BVH và Agribank. Đáng chú ý, Nhà nước dự kiến tiếp tục nắm 100% vốn tại EVN và Petrovietnam đến năm 2030. Đây là lựa chọn ưu tiên duy trì quyền sở hữu tại các tập đoàn năng lượng lớn, thay vì đưa toàn bộ doanh nghiệp có vốn nhà nước vào cùng một lộ trình giảm tỷ lệ. Agribank cũng nằm trong nhóm giữ nguyên, cho thấy kế hoạch phân biệt rõ vị thế và vai trò của từng doanh nghiệp. Với nhà đầu tư và thị trường, danh sách này là ranh giới quan trọng: việc cơ cấu vốn không tự động đồng nghĩa Nhà nước sẽ bán bớt cổ phần tại mọi doanh nghiệp được nêu.
Sự phân nhóm khiến kế hoạch có tính chọn lọc hơn một khẩu hiệu thoái vốn chung. Một bên là các doanh nghiệp tiếp tục giữ tỷ lệ vốn hiện tại; bên kia là những đơn vị có phương án sở hữu cụ thể cần được triển khai. Cách đọc này giúp tránh nhầm việc duy trì vốn với việc không có thay đổi ở toàn bộ danh mục doanh nghiệp nhà nước.
Ngân hàng, hàng không, hàng hải và cao su có phương án khác nhau
Ở nhóm điều chỉnh, các con số không cùng chiều. Tỷ lệ sở hữu tại BIDV hiện là 76,73% và tại Vietcombank là 74,8%; kế hoạch đặt mức nắm giữ từ 65% trở lên cho cả hai ngân hàng. Vì vậy, vốn nhà nước ngân hàng dự kiến giảm, nhưng Nhà nước vẫn duy trì tỷ lệ sở hữu tối thiểu đáng kể. Trong khi đó, tỷ lệ tại Vietnam Airlines được xác định ở mức 86,42%, tương ứng tổng phần vốn Bộ Tài chính và SCIC đang nắm giữ: lần lượt 39,29% và 47,13%. Đây là trường hợp cần phân biệt giữa tỷ lệ của từng cổ đông nhà nước với tổng sở hữu nhà nước, thay vì diễn giải thành kế hoạch bán cổ phần.
Với Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC), tỷ lệ dự kiến giảm từ 99,47% xuống 65%; tại Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG), mức dự kiến chuyển từ 96,77% xuống 75%. VietinBank cũng có phương án tăng tỷ lệ từ 64,46% lên 65%. Do đó, danh sách 6 doanh nghiệp không chỉ có các trường hợp giảm sở hữu: Vietnam Airlines và VietinBank cho thấy điều chỉnh có thể theo hướng tăng tỷ lệ nắm giữ.
Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước chịu trách nhiệm triển khai
Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước được giao tổ chức thực hiện kế hoạch tại các doanh nghiệp thuộc danh mục cơ cấu lại; hai cơ quan chủ động chọn thời điểm và hình thức, nhưng phải tuân thủ pháp luật và hoàn thành kế hoạch đã duyệt. Quyết định cũng đặt yêu cầu giải trình nếu không đạt tỷ lệ theo khung hoặc không thể thực hiện trong giai đoạn 2026–2030. Hằng năm, trước ngày 31/01, cơ quan liên quan phải gửi báo cáo tiến độ cho Bộ Tài chính để theo dõi, tổng hợp. Đây là cơ chế giám sát cần thiết: mục tiêu sở hữu chỉ có ý nghĩa khi đi kèm tiến độ, trách nhiệm và thông tin báo cáo.
Kết luận, kế hoạch 21 doanh nghiệp là một chương trình tái sắp xếp có phân tầng, không phải tín hiệu thoái vốn đồng loạt. Nhà nước giữ nguyên vốn tại 15 đơn vị, tiếp tục nắm toàn bộ EVN và Petrovietnam, đồng thời điều chỉnh tỷ lệ ở 6 doanh nghiệp theo những hướng khác nhau. Thước đo thực chất sẽ là việc các cơ quan hoàn thành từng phương án đúng khung và đúng hạn, chứ không chỉ là quyết định đã được ký.
