Từ đối thoại đến các trụ cột hợp tác
Hợp tác AI là sự phối hợp giữa các bên trong nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, bao gồm chia sẻ công nghệ, dữ liệu, nhân lực và năng lực hạ tầng. Tại hội thảo ở Quảng Ninh ngày 29/10/2026, trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tạo diễn đàn để cơ quan quản lý, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hai nước bàn về những hướng phối hợp đó. Điểm đáng chú ý không chỉ là lời kêu gọi nghiên cứu AI tiên tiến, mà là cách các đề xuất nối liền nền tảng kỹ thuật với nhu cầu ứng dụng. Phía Việt Nam cũng nêu mong muốn tăng cường hợp tác về nhân lực, dữ liệu, nghiên cứu và phát triển AI. Tuy nhiên, cần đọc các nội dung này như chương trình nghị sự và đề xuất hợp tác, không phải bằng chứng cho thấy đã có dự án song phương hoàn tất.
Động lực đến từ hai phía: Trung Quốc trình bày kinh nghiệm về hạ tầng, dữ liệu và ứng dụng AI của Quảng Tây, còn đại diện Việt Nam giới thiệu Chiến lược quốc gia về AI đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Sự giao nhau giữa năng lực công nghệ và định hướng quốc gia tạo cơ sở để bàn việc cụ thể hóa hợp tác. Nhưng cơ hội chỉ thành kết quả khi có mục tiêu chung, đối tác chịu trách nhiệm và cơ chế đánh giá rõ ràng.
Mô hình ngôn ngữ lớn cần đi cùng hạ tầng và dữ liệu
Trụ cột nghiên cứu được đề xuất gồm công nghệ AI tiên tiến, hợp tác công nghiệp, mã nguồn mở và kết nối nguồn lực công nghệ, nhân lực, dữ liệu để hình thành hoạt động nghiên cứu chung. Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông cũng mong muốn thử nghiệm giải pháp AI, mô hình ngôn ngữ lớn và AI tác nhân, đồng thời lập nhóm nghiên cứu về mô hình hiệu quả, tiêu chuẩn kỹ thuật và quản trị AI. Đây là hướng đi hợp lý: mô hình không thể phát triển bền vững nếu tách khỏi dữ liệu phù hợp, năng lực tính toán và tiêu chuẩn an toàn. Phía Quảng Tây đề xuất mở rộng kết nối cáp đất liền, cáp biển, mạng lưới, năng lực tính toán và dữ liệu; đồng thời tối ưu mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt cho các nhu cầu thực tế.
Các con số được nêu tại hội thảo cho thấy quy mô của nền tảng mà Quảng Tây giới thiệu, chứ chưa chứng minh một hạ tầng chung Việt Nam–Trung Quốc đã hình thành: tuyến Nam Ninh–Hà Nội được báo cáo có độ trễ khoảng 3,5 mili giây, tuyến Nam Ninh–TP.HCM khoảng 16 mili giây; nền tảng chia sẻ dữ liệu của khu tự trị tập hợp hơn 6.992 tỷ bản ghi từ 86 cơ quan. Những dữ kiện này đáng chú ý vì kết nối nhanh và dữ liệu có tổ chức có thể hỗ trợ nghiên cứu, nhưng hợp tác xuyên biên giới vẫn cần quy định rõ về quyền truy cập, bảo vệ dữ liệu và trách nhiệm quản trị.
Ứng dụng thực tế, nhân lực và ranh giới giữa đề xuất với kết quả
Mục tiêu cuối cùng của hợp tác AI nên là cải thiện dịch vụ và giải quyết bài toán cụ thể, thay vì dừng ở việc phát triển mô hình. Quảng Tây đề xuất các kịch bản ứng dụng xuyên biên giới trong nông nghiệp, công nghiệp, văn hóa, du lịch, giáo dục và y tế; các trung tâm hợp tác AI Trung Quốc–ASEAN và Trung Quốc–Việt Nam được giới thiệu như đầu mối dự kiến cho nghiên cứu, ứng dụng và đào tạo nhân lực. Phía Việt Nam cũng muốn kết nối doanh nghiệp với nhà khoa học, giảng viên và sinh viên, mở rộng trao đổi chuyên gia và xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu. Đây là phần thiết thực nhất của đề xuất, bởi năng lực AI không chỉ nằm trong thuật toán mà còn ở đội ngũ biết triển khai và kiểm chứng hiệu quả.
Một số ví dụ đã được trình bày như kết quả triển khai tại nơi khác, không phải thành quả hợp tác Việt Nam–Trung Quốc: mô hình pháp luật Trung Quốc–ASEAN tập hợp 131 bộ luật gốc và bản dịch tiếng Trung từ Việt Nam, Lào, Thái Lan, Myanmar; mô hình chống lừa đảo tại Quảng Tây được cho là gắn với mức giảm 54,3% số vụ được báo cáo sau hai năm; còn ứng dụng AI nhận diện bệnh thalassemia được triển khai trong dự án Trung Quốc–Lào. Những trường hợp này cho thấy ứng dụng trí tuệ nhân tạo có thể tạo lợi ích gần với đời sống, nhưng cũng nhắc rằng mỗi lĩnh vực cần bằng chứng, bảo vệ dữ liệu và đánh giá độc lập. Kết luận: hợp tác AI sẽ đáng giá khi các đề xuất được chuyển thành dự án có đối tác, mốc triển khai và kết quả công khai; hiện tại, hội thảo mới xác lập hướng đi, chưa xác nhận toàn bộ chương trình đã thành hiện thực.
