Từ nền tảng hữu nghị đến cam kết chiến lược
Đối tác chiến lược Việt Nam - Ba Lan là khuôn khổ hợp tác cấp cao nhằm chuyển nền tảng tin cậy lâu năm thành chương trình phối hợp cụ thể về kinh tế, chính trị và giao lưu giữa hai nước. Ngày 26/10, Thủ tướng Lê Minh Hưng và Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk công bố nâng cấp quan hệ sau cuộc hội đàm tại Hà Nội. Hai bên thông qua Tuyên bố chung và Kế hoạch hành động giai đoạn 2026-2030, dựa trên hơn 75 năm quan hệ ngoại giao và tiềm năng hợp tác còn chưa được khai thác hết. Đây là bước đi có cơ sở, chứ không phải một tuyên bố ngoại giao đơn lẻ: hai nước đã có những kết nối về giáo dục, y tế, công nghiệp và bảo tồn di sản. Tuy nhiên, ý nghĩa của danh xưng mới sẽ được đo bằng dự án, đơn hàng và thủ tục được giải quyết, không phải bằng số cuộc gặp cấp cao.
Mục tiêu thương mại cần đi cùng tháo gỡ rào cản
Cam kết nâng Thương mại song phương 6 tỷ USD vào năm 2030 là mục tiêu đáng chú ý, nhưng EVFTA chỉ tạo cơ hội chứ không tự bảo đảm kết quả. Hai chính phủ thống nhất thực thi hiệu quả hiệp định và xem xét lập Ủy ban liên Chính phủ về hợp tác kinh tế để rà soát vướng mắc. Tuyên bố chung cũng đặt trọng tâm vào giảm rào cản phi thuế quan, gồm quy định vệ sinh, kiểm dịch động thực vật, tăng phối hợp hải quan và giúp hàng hóa hai bên tiếp cận thị trường thuận lợi hơn. Với doanh nghiệp xuất khẩu, đó là những việc thiết thực hơn một khẩu hiệu: thủ tục rõ ràng và kiểm soát biên giới trơn tru có thể giúp giảm trở ngại khi tìm khách hàng. Hai bên dự kiến họp Nhóm công tác về hợp tác nông nghiệp ít nhất hai năm một lần; phiên tiếp theo được đặt hạn chót vào tháng 4/2027.
Ba Lan có thể là bàn đạp, không phải lối tắt
Cơ hội nổi bật của Xuất khẩu Việt Nam châu Âu nằm ở vai trò kết nối mà Ba Lan có thể đảm nhận với Trung và Đông Âu. Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định: “Chúng tôi xác định Ba Lan là cửa ngõ quan trọng để hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường Trung và Đông Âu.” Đây là lợi thế tiềm năng, không phải bảo đảm rằng hàng hóa sẽ tự động tìm được người mua: doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng tiêu chuẩn, tổ chức phân phối và hiểu nhu cầu tại từng thị trường. Chiều ngược lại, Việt Nam muốn là cửa ngõ để doanh nghiệp Ba Lan và EU tiếp cận ASEAN. Cách tiếp cận hai chiều giúp quan hệ thương mại bớt phụ thuộc vào việc chỉ bán hàng một phía. Muốn biến lợi thế địa lý thành doanh thu, hai nước cần giúp doanh nghiệp tìm đối tác và xử lý vướng mắc thực tế, thay vì chỉ dừng ở cam kết mở cửa.
Năng lượng, nông nghiệp và công nghệ là những hướng hợp tác đáng theo dõi
Danh sách lĩnh vực ưu tiên cho thấy hợp tác có thể vượt ra ngoài trao đổi hàng hóa: hai bên thống nhất mở rộng phối hợp về năng lượng tái tạo, nông nghiệp thông minh, chuyển đổi số, công nghệ vũ trụ, dược phẩm và phát triển hạ tầng chiến lược. Khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những trụ cột mới; hai nước cũng nhấn mạnh chuyển giao công nghệ và phát triển bền vững. Đây là hướng đi hợp lý nếu các thỏa thuận được nối với nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp và cơ quan thực hiện. Nhưng tuyên bố về lĩnh vực ưu tiên chưa đồng nghĩa với dự án đã được cấp vốn hay triển khai. Giá trị của quan hệ mới sẽ phụ thuộc vào việc hai bên chọn được những chương trình khả thi, phân công đầu mối và theo dõi tiến độ trong Kế hoạch hành động đến năm 2030.
Kết nối đi lại và nhân lực sẽ làm quan hệ gần hơn
Quan hệ kinh tế khó đi xa nếu thiếu kết nối giữa con người. Hãng hàng không quốc gia Ba Lan LOT đã công bố nối lại đường bay thẳng Warsaw - Hà Nội, một thay đổi có thể giúp việc đi lại và giao lưu thuận tiện hơn khi đường bay được khai thác. Việt Nam cũng ghi nhận đề nghị của Ba Lan và sẽ xem xét tích cực khả năng mở rộng diện miễn thị thực cho công dân nước này; hai bên đồng thời đề cập việc tạo thuận lợi đi lại và tăng giao lưu nhân dân. Trong giáo dục và lao động, hai chính phủ nhất trí tăng liên kết giữa trường đại học, mở rộng đào tạo nghề và đào tạo lao động kỹ năng cao. Những việc này có lợi ích gần với đời sống hơn các tuyên bố chiến lược, nhưng vẫn cần thủ tục rõ ràng và thông tin dễ tiếp cận. Kết luận lại, mục tiêu thương mại chỉ bền vững khi cơ hội tiếp cận thị trường đi cùng kết nối thực tế, nhân lực phù hợp và hành động được thực hiện đúng hạn.
