Không thể đánh đồng gian lận có tổ chức với bệnh thành tích
Gian lận thi cử là hành vi cố ý vi phạm quy định trong tổ chức hoặc tham gia kỳ thi, làm sai lệch kết quả và xâm phạm sự công bằng giữa các thí sinh. Vụ thi Tuyên Quang cần được nhìn nhận theo đúng bản chất ấy, thay vì gói gọn trong một cách gọi có thể làm nhẹ trách nhiệm. Tại hội nghị tổng kết kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 ở Đà Nẵng ngày 29-10, Thứ trưởng Thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng yêu cầu ngành giáo dục nhìn thẳng vào sai phạm tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang. Ông cho biết kết luận điều tra của công an xác định hành vi có tổ chức, được bàn bạc, phân công rõ ràng và có chủ đích. Đây không phải sai sót ngẫu nhiên có thể giải thích bằng áp lực thành tích. Khi đã có sự phối hợp và chủ đích, việc gọi đó là “bệnh thành tích” dễ che mờ tính chất pháp lý, đồng thời làm lu mờ trách nhiệm của những người liên quan.
Phân công rõ ràng khiến trách nhiệm không thể bị né tránh
Điều khiến vi phạm kỳ thi này đặc biệt đáng lo không chỉ là việc quy chế bị phá vỡ, mà còn là dấu hiệu những người có nhiệm vụ bảo đảm công bằng đã phối hợp để làm sai. Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng nhấn mạnh đây là vi phạm pháp luật nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín kỳ thi và niềm tin xã hội. Vì vậy, Bộ yêu cầu xử lý nghiêm, đúng quy định pháp luật, không né tránh trách nhiệm và không dung thứ cho người được giao nhiệm vụ nhưng cố tình vi phạm. Lập trường ấy là cần thiết: nếu trách nhiệm bị hòa tan trong những cụm từ chung chung, kỷ luật thi cử sẽ mất sức răn đe. Hậu quả cũng không dừng ở hồ sơ của một điểm thi. Thí sinh làm bài trong một kỳ thi mà kết quả bị nghi ngờ có thể mất niềm tin rằng nỗ lực của mình được đánh giá công bằng; xã hội cũng có lý do đặt câu hỏi về hiệu lực giám sát.
Quy mô kỳ thi đòi hỏi kiểm soát từ con người đến quy trình
Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 có gần 1,2 triệu thí sinh, khoảng 2.500 điểm thi, hơn 54.000 phòng thi và trên 200.000 cán bộ, giáo viên cùng các lực lượng tham gia tổ chức. Với quy mô ấy, kiểm soát gian lận không thể dựa vào thiết bị hay quy trình trên giấy. Thứ trưởng lưu ý công nghệ có thể hỗ trợ giám sát, nhưng khó ngăn chặn sai phạm nếu người được giao nhiệm vụ cố tình lợi dụng vị trí. Do đó, bài học từ Tuyên Quang phải dẫn tới việc quản trị con người chặt chẽ hơn, nâng cao trách nhiệm công vụ, đạo đức nghề nghiệp và ý thức chấp hành pháp luật. Phòng ngừa cũng cần được đặt lên trước: nhận diện nguy cơ, khắc phục kẽ hở trong quy chế và cách tổ chức, thay vì chỉ trông chờ phát hiện sau khi hậu quả đã xảy ra. Nếu thiếu trách nhiệm cá nhân, thêm camera hay thủ tục cũng khó bảo đảm kỳ thi công bằng.
Cam kết kiểm soát phải được chứng minh bằng hành động
Ngày 31-10, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết Bộ đã rà soát việc tổ chức thi và sẽ có biện pháp vừa nâng cao chất lượng, vừa kiểm soát gian lận, tiêu cực. Bộ cũng tham mưu ban hành chỉ thị tăng cường chống gian lận trong thi cử và đánh giá kết quả học tập. Trước đó, Chỉ thị số 37/CT-TTg ngày 20-10-2026 yêu cầu tăng cường phòng, chống gian lận; Bộ tiếp tục thúc đẩy giáo dục pháp luật cho học sinh, bồi dưỡng trách nhiệm nghề nghiệp cho giáo viên, công khai kết quả và yêu cầu phân tích dữ liệu để nâng chất lượng thực chất. Những định hướng này chỉ có ý nghĩa nếu được chuyển thành kiểm tra có trách nhiệm và xử lý nhất quán. Thứ trưởng yêu cầu kỳ thi tốt nghiệp THPT 2027 tuyệt đối không lặp lại sai phạm tương tự. Kết luận cần rõ: xử lý đúng luật là bước đầu, còn ngăn tái diễn mới là thước đo của cải cách.
