Trụ cột năng lượng trong một chu kỳ tăng trưởng mới
Dầu khí Việt Nam là ngành công nghiệp khai thác, chế biến và cung cấp năng lượng cùng các dịch vụ kỹ thuật liên quan, giữ vai trò hỗ trợ an ninh năng lượng và hoạt động của nền kinh tế. Giá trị của ngành không chỉ nằm ở nguồn cung nhiên liệu: công nghiệp dầu khí còn góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, tạo năng lực sản xuất trong nước và đóng góp cho ngân sách, tăng trưởng kinh tế. Bởi vậy, thu hẹp ngành quá nhanh khi các nguồn thay thế chưa sẵn sàng có thể khiến bài toán năng lượng thêm khó.
Chiều 29/10, một diễn đàn về phát triển công nghiệp dầu khí bền vững đã quy tụ nhà quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp để bàn cách giữ vai trò đó trong bối cảnh kinh tế bước vào chu kỳ tăng trưởng cao hơn. Trọng tâm không nên là lựa chọn giữa dầu khí và năng lượng sạch, mà là làm sao duy trì nguồn cung trong khi nâng giá trị gia tăng và năng lực công nghệ trong nước. Đây là bài toán kép, đòi hỏi quyết định đầu tư dài hạn thay vì chỉ dựa vào sản lượng khai thác trước mắt.
Sức ép chuyển đổi không thể trì hoãn
Ngành đang chịu sức ép từ nhiều phía: các mỏ chủ lực suy giảm sản lượng tự nhiên, trữ lượng còn lại kém dồi dào, địa chính trị khó lường và cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Vì thế, dựa mãi vào khai thác truyền thống vừa khó bảo đảm nguồn cung lâu dài, vừa không đủ đáp ứng yêu cầu tăng trưởng bền vững. Chuyển dịch xanh không xóa vai trò của dầu khí ngay lập tức, nhưng buộc ngành phải xem lại danh mục đầu tư, cách vận hành và nơi tạo giá trị.
Tại diễn đàn, đại diện cơ quan lập pháp nhấn mạnh dầu khí vẫn giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu năng lượng, kể cả khi chuyển dịch năng lượng diễn ra. Đây là nhận định thực tế, không phải lý do để trì hoãn đổi mới. Hướng đi thuyết phục hơn là khai thác hiệu quả tài nguyên hiện có, giảm rủi ro phụ thuộc vào một nguồn thu và dùng năng lực ngoài khơi, kỹ thuật cùng hạ tầng sẵn có để mở sang các lĩnh vực mới. Nếu thiếu sự chuyển đổi ấy, ngành có thể giữ quy mô hoạt động nhưng đánh mất khả năng cạnh tranh.
Luật mới mở cửa, nhưng năng lực thực thi mới quyết định
Quốc hội thông qua Luật Dầu khí năm 2026 ngày 23/8; luật có hiệu lực từ 1/3/2027. Những thay đổi được giới thiệu tại diễn đàn gồm phân cấp rõ hơn, tinh giản thủ tục, hoàn thiện ưu đãi đầu tư và thúc đẩy công nghiệp, dịch vụ kỹ thuật dầu khí. Đáng chú ý, cơ chế phù hợp hơn với mỏ nhỏ, mỏ cận biên và khu vực khai thác khó khăn có thể giúp khơi thông dự án vốn khó đạt hiệu quả theo cách tiếp cận cũ.
Thể chế thông thoáng là điều kiện cần, không phải bảo đảm tự động cho tăng trưởng bền vững. Luật chỉ tạo giá trị nếu dự án được triển khai đúng tiến độ, trách nhiệm giữa các bên rõ ràng và ưu đãi gắn với hiệu quả dài hạn. Định hướng mở rộng sang dịch vụ kỹ thuật công nghệ cao, thu hồi và lưu trữ carbon (CCS), cùng năng lượng ngoài khơi là bước đi đáng chú ý. Nhưng ngành cần đo thành công bằng năng lực làm chủ công nghệ và giá trị tạo ra trong nước, chứ không chỉ bằng số dự án được phê duyệt.
Mở rộng từ dầu khí sang hệ sinh thái năng lượng
Định hướng chuyển Petrovietnam sang mô hình công nghiệp – năng lượng, với ba trụ cột năng lượng, công nghiệp và dịch vụ, phản ánh một lựa chọn cần thiết trước không gian dầu khí truyền thống ngày càng hạn chế. Kinh nghiệm thi công trên biển và hệ thống dịch vụ ngoài khơi tạo lợi thế để tham gia điện gió ngoài khơi; hạ tầng dầu khí cũ có thể được xem xét cho CCS. Hydrogen, amoniac xanh và nhiên liệu hàng không bền vững cũng nằm trong các hướng nghiên cứu giai đoạn 2026–2030.
Dẫu vậy, không nên coi danh sách công nghệ mới là bằng chứng rằng chuyển dịch đã thành công. Nhiều công nghệ năng lượng vẫn đang được nghiên cứu và hoàn thiện, nên cần lựa chọn dựa trên năng lực thực tế, hiệu quả và khả năng bổ trợ an ninh năng lượng. Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số phải đi cùng đầu tư vào con người, quy trình và năng lực cung ứng dịch vụ. Nếu chỉ đổi tên mô hình mà không đổi cách tạo giá trị, công nghiệp dầu khí sẽ khó thích ứng với thị trường năng lượng đang thay đổi.
Kết luận, dầu khí Việt Nam vẫn cần thiết cho an ninh năng lượng và tăng trưởng, nhưng vai trò ấy phải được tái định nghĩa. Con đường hợp lý là duy trì hoạt động truyền thống có hiệu quả, đồng thời chuyển năng lực kỹ thuật và hạ tầng sang các lĩnh vực phát thải thấp. Luật mới có thể mở lối; lựa chọn đầu tư tỉnh táo và thực thi có trách nhiệm mới quyết định ngành có vừa bảo đảm nguồn cung hôm nay, vừa góp phần xây dựng nền năng lượng bền vững ngày mai.
