Luật có hiệu lực, quyền lợi cần sớm thành hiện thực
Luật Nhà giáo là khuôn khổ pháp lý quy định các chính sách dành cho đội ngũ nhà giáo, hướng tới bảo đảm quyền lợi và điều kiện hành nghề của giáo viên trong hệ thống giáo dục. Luật đã có hiệu lực, nhưng hiệu quả chỉ được cảm nhận khi những chính sách đi kèm được ban hành và thực hiện đầy đủ.
Tại phiên thảo luận ở hội trường ngày 30/10, trong Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, đại biểu Quốc hội Nàng Xô Vi (Đoàn Quảng Ngãi) đề nghị sớm triển khai đầy đủ, hiệu quả các chính sách đối với nhà giáo theo Luật Nhà giáo. Đây không chỉ là bước tiếp nối về mặt thủ tục: với thầy cô, nhất là người công tác tại vùng khó khăn, chính sách trên giấy chưa thể thay thế tiền lương, nơi ở hay điều kiện sinh hoạt thiết thực.
Kỳ vọng của giáo viên đã rõ: đội ngũ phấn khởi khi luật được thông qua, đồng thời mong chính sách tiền lương sớm được thực hiện. Vì vậy, câu hỏi trọng tâm hiện nay không phải luật đã có hay chưa, mà là các cơ quan liên quan sẽ biến cam kết thành quyền lợi cụ thể nhanh đến đâu.
Lương, phụ cấp và nơi ở là điều kiện để giữ chân giáo viên
Chính sách giáo viên cần được nhìn như một gói điều kiện gắn kết với nhau, thay vì chỉ tập trung vào tuyển dụng. Đại biểu Nàng Xô Vi lưu ý rằng tại vùng khó khăn, bài toán không chỉ là tìm đủ người đứng lớp mà còn là giữ được giáo viên có năng lực. Nếu lương giáo viên chưa rõ ràng, còn thiếu phụ cấp giáo viên, nhà công vụ và điều kiện đi lại, sinh hoạt, việc duy trì đội ngũ ổn định sẽ khó đạt được.
Đại biểu đề nghị quan tâm đồng bộ tiền lương, phụ cấp, nhà công vụ, điều kiện đi lại, sinh hoạt và cơ hội phát triển nghề nghiệp. Đây là cách tiếp cận thực tế: nơi ở phù hợp giúp thầy cô yên tâm công tác; hỗ trợ đi lại và sinh hoạt giảm bớt trở ngại thường ngày; còn cơ hội học tập, nâng cao chuyên môn cho thấy nghề giáo có lộ trình phát triển, không chỉ là nhiệm vụ chịu đựng gian khó.
Trong các nội dung này, tiền lương đang là mong đợi cấp thiết vì chính sách tiền lương dành cho nhà giáo chưa được ban hành theo nội dung đại biểu nêu. Chậm trễ sẽ khiến niềm vui khi luật được thông qua chưa chuyển thành thay đổi mà giáo viên có thể nhận thấy trong công việc và đời sống.
Thiếu giáo viên đòi hỏi phối hợp nhân lực và nguồn lực
Tình trạng thiếu giáo viên, phòng học và thiết bị cho thấy triển khai chính sách không thể tách rời điều kiện vận hành của trường học. Theo số liệu được đại biểu Nàng Xô Vi nêu tại phiên thảo luận, nhu cầu bổ sung trong năm học 2026–2027 là khoảng 48.249 giáo viên; cả nước còn thiếu 45.691 phòng học và 27.084 phòng học bộ, trong khi thiết bị dạy học tối thiểu ở cấp trung học phổ thông mới đáp ứng khoảng 28,7%.
Những con số ấy cho thấy tuyển thêm người là cần thiết nhưng chưa đủ. Đại biểu đề xuất rà soát, điều tiết, điều động và luân chuyển giáo viên giữa địa bàn, cơ sở giáo dục, đồng thời gắn nhu cầu chuyên môn với biên chế và kinh phí. Nếu trách nhiệm về chuyên môn, nhân sự và tài chính bị chia cắt mà thiếu phối hợp, chính sách dù được thiết kế đúng cũng có thể mắc ở khâu thực hiện.
Do đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần phối hợp với các bộ, ngành và địa phương để bố trí nhân lực, nguồn lực tài chính tương ứng với nhu cầu thực tế. Thực thi đồng bộ không phải khẩu hiệu quản lý: đó là điều kiện để thầy cô có thể làm việc ổn định, còn học sinh được tiếp cận cơ hội học tập và chất lượng giáo dục thực chất.
Thước đo cuối cùng là đời sống thầy cô và cơ hội của học sinh
Giáo viên chờ đợi chính sách không chỉ để cải thiện thu nhập, mà còn để có điều kiện gắn bó lâu dài với nghề. Vì thế, triển khai Luật Nhà giáo cần đi cùng lộ trình rõ ràng cho tiền lương, phụ cấp, nhà công vụ và hỗ trợ sinh hoạt, đồng thời tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp. Một chính sách thiếu mắt xích sẽ khó giải quyết tận gốc tình trạng khó tuyển, khó giữ người ở nơi cần giáo viên nhất.
Cũng cần đánh giá hiệu quả bằng những thay đổi có thể kiểm chứng: đội ngũ được bố trí phù hợp hơn, điều kiện làm việc được cải thiện và học sinh nhận được cơ hội học tập, chất lượng giáo dục công bằng hơn. Kỳ vọng của thầy cô đã được bày tỏ; phần việc tiếp theo thuộc về cơ quan có thẩm quyền trong việc ban hành hướng dẫn, bố trí nguồn lực và phối hợp thực hiện.
Luật Nhà giáo chỉ phát huy ý nghĩa khi quyền lợi và điều kiện làm việc không còn là lời hứa chờ đợi. Triển khai nhanh nhưng phải đồng bộ, từ lương giáo viên và phụ cấp giáo viên đến nơi ở, đi lại, sinh hoạt và con đường phát triển chuyên môn, mới là cách thiết thực để giữ chân người dạy và bảo đảm học sinh được học tập tốt hơn.
