Chuẩn mới cần đi cùng cách đánh giá minh bạch
Trường tiên tiến, hiện đại là mô hình giáo dục công lập đặt yêu cầu cao hơn về chất lượng dạy học, năng lực đội ngũ, cơ sở vật chất và dịch vụ dành cho học sinh, phụ huynh. Tại TP.HCM, Sở Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến dự thảo tiêu chí trường học mới; thời gian góp ý dự kiến kéo dài đến hết ngày 5/11. Đây là dịp cần thiết để cập nhật một mô hình đã được triển khai thí điểm từ năm 2014, nhưng chất lượng không thể chỉ được xác định bằng một danh sách chỉ tiêu. Điểm đáng chú ý là dự thảo yêu cầu ít nhất 85% phụ huynh đánh giá mức độ hài lòng ở mức tốt trở lên. Con số này có thể khiến nhà trường lắng nghe gia đình nhiều hơn, song chỉ có ý nghĩa nếu khảo sát được thiết kế khách quan, câu hỏi rõ ràng và kết quả không trở thành cuộc chạy đua lấy sự hài lòng.
Quy mô triển khai khiến việc chốt chuẩn càng cần thận trọng: đến năm học 2026-2027, thành phố có 86 trường từ mầm non đến trung học phổ thông được công nhận là tiên tiến, hiện đại, hội nhập quốc tế. Dự thảo vì thế không chỉ là phép thử với vài trường, mà có thể định hình cách đánh giá một mạng lưới đa dạng về cấp học và điều kiện. Một tiêu chí dùng chung cần đủ nghiêm để bảo đảm chất lượng, nhưng cũng phải chỉ rõ cách đo và mức chứng cứ được chấp nhận.
Phụ huynh có thêm tiếng nói, kỳ vọng cũng tăng
Với gia đình, ngưỡng hài lòng 85% có thể chuyển vai trò phụ huynh từ người nhận thông tin sang người góp ý và giám sát rõ hơn. Đây là thay đổi hợp lý: khi phụ huynh phản ánh về bữa ăn, hoạt động tập thể, cơ sở vật chất hay cách dạy, trường cần phản hồi nhanh và cho thấy việc tiếp thu được chuyển thành cải thiện cụ thể. Tuy nhiên, tỷ lệ hài lòng không nên được xem như thước đo thay thế cho chất lượng chuyên môn. Nếu thiếu cách khảo sát khoa học, kết quả có thể bị tác động bởi cảm tình, kỳ vọng nhất thời hoặc áp lực giữ danh hiệu. Một bộ tiêu chí tốt cần kết hợp ý kiến gia đình với bằng chứng về dạy học, môi trường học tập và mức độ tiến bộ của học sinh.
Kỳ vọng ấy gắn với mức đóng góp của gia đình: học phí trường tiên tiến, hiện đại được nêu ở mức 1.725.000 đồng mỗi tháng, cao hơn nhiều so với trường công lập đại trà. Vì vậy, đòi hỏi môi trường tương xứng là chính đáng; nhưng trách nhiệm đáp ứng không thể chỉ đặt lên giáo viên hay được quy thành một điểm khảo sát. Thành phố cần làm rõ cách tiếp nhận phản ánh, cách xử lý kiến nghị và cách công khai kết quả để quyền giám sát của phụ huynh tạo ra cải thiện thực chất.
Đừng biến chuẩn tiếng Anh và công nghệ thành cuộc sàng lọc
Những băn khoăn của hiệu trưởng tập trung vào khoảng cách giữa yêu cầu và cách chứng minh. Dự thảo đặt mục tiêu ít nhất 70% giáo viên sử dụng thành thạo tiếng Anh giao tiếp, 100% cán bộ quản lý và giáo viên đạt năng lực số từ mức cơ bản, đồng thời ít nhất 60% đạt mức thành thạo. Ít nhất 55% giáo viên còn phải tự thiết kế bài giảng điện tử, học liệu số và sử dụng công cụ quản lý, đánh giá trực tuyến. Hiệu trưởng Trần Tiểu Quỳnh cho rằng chưa rõ thế nào là “thành thạo” tiếng Anh, chứng chỉ năng lực số nào được chấp nhận, hay đơn vị nào có thẩm quyền cấp. Bà cũng lưu ý việc yêu cầu giáo viên hoàn thành bồi dưỡng trí tuệ nhân tạo kèm giấy chứng nhận cần gắn với khả năng tổ chức đánh giá.
Nếu thiếu định nghĩa và lộ trình, giáo viên áp lực tăng lên mà năng lực thực tế chưa chắc được cải thiện. Một giáo viên giàu kinh nghiệm nhưng ít thuận lợi với công nghệ có thể bị đặt vào thế bất lợi; trong khi đó, yêu cầu giao tiếp tiếng Anh không tự động đồng nghĩa với dạy học tốt hơn. Cần đánh giá theo năng lực phù hợp với công việc, có thời gian bồi dưỡng và hỗ trợ thiết thực, thay vì biến chứng chỉ thành mục tiêu. Hiệu trưởng Thái Quang Cường cũng đề nghị làm rõ yêu cầu giao lưu kinh nghiệm trong nước, ngoài nước: nếu không xác định hình thức và mức độ cần đạt, trường khó chuẩn bị minh chứng nhất quán.
Tiêu chí có ích khi đo chất lượng, không chỉ đo hồ sơ
Mô hình trường tiên tiến không thể đứng yên khi kỳ vọng xã hội tăng lên, nhưng nâng chuẩn không nên đồng nghĩa với gom thêm điều kiện hành chính. Dự thảo đề cập cả đội ngũ, năng lực số, phòng học bộ môn, hạ tầng trường học số và cam kết dịch vụ; các yêu cầu ấy chỉ phát huy tác dụng nếu đi kèm nguồn lực và quy trình đánh giá khả thi. Với hơn 80 trường đang vận hành mô hình, một cách hiểu khác nhau về “thành thạo”, chứng chỉ hay giao lưu chuyên môn có thể khiến cùng một tiêu chí được áp dụng không đồng đều.
Trước hạn góp ý ngày 5/11, điều nên ưu tiên không phải là nới chuẩn cho dễ đạt, mà là làm rõ chuẩn được kiểm chứng ra sao, ai đánh giá và trường có bao lâu để đáp ứng. Khi phụ huynh được lắng nghe bằng cơ chế đáng tin cậy, giáo viên được hỗ trợ thay vì bị chạy theo hồ sơ, tiêu chí trường học mới mới có thể nâng chất lượng thật. Nếu không, danh hiệu trường hiện đại dễ trở thành đích đến trên giấy, còn áp lực triển khai vẫn dồn xuống từng lớp học.
