Cao tốc Bắc Kạn – Cao Bằng: Dự án gần 30.000 tỷ và bài toán thời gian
Cao tốc Bắc Kạn – Cao Bằng là dự án đầu tư hạ tầng giao thông quy mô 82,5 km, 4 làn xe, tổng vốn khoảng 29.300 tỷ đồng, nhằm hoàn thiện hành lang CT.07 và kết nối vùng Thủ đô với khu vực cửa khẩu của Cao Bằng, qua đó rút ngắn hành trình lên biên giới và tạo trục phát triển mới cho trung du, miền núi phía Bắc.
Vấn đề cốt lõi lúc này không còn là có làm hay không, mà là có kịp khởi công cao tốc Bắc Kạn Cao Bằng vào tháng 12/2026 như cam kết hay lại trượt hẹn thêm một chu kỳ phát triển. Ngày 28/8/2026, UBND tỉnh Cao Bằng đã phê duyệt dự án thành phần 3 và giao Ban Quản lý dự án đầu tư và xây dựng tỉnh làm chủ đầu tư, đặt mục tiêu hoàn tất lựa chọn nhà thầu EPC trong tháng 11 để khởi công cuối năm. Theo báo cáo, riêng năm 2026, dự án được bố trí khoảng 4.406 tỷ đồng cho các nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư – đồng nghĩa áp lực giải ngân và tiến độ đang dồn dập ngay từ giai đoạn tiền thi công.
Một phát biểu then chốt của phía chủ đầu tư là: “Chúng tôi cố gắng sẽ giải ngân 100% nguồn vốn giao dự án này vào quý IV năm 2026.” Đó là lời hứa đầy tham vọng nhưng cũng gợi ra câu hỏi: liệu các nút thắt cũ của hạ tầng miền núi có được tháo ngay trong hai năm tới?
Đường gấp khúc về thủ tục: Từ nghiên cứu khả thi đến gói thầu EPC
Dù mốc khởi công đã được ấn định, đường đi thủ tục của cao tốc Bắc Kạn – Cao Bằng vẫn là một chặng gấp khúc đòi hỏi kỷ luật thời gian cao. Theo kế hoạch mà hai địa phương thống nhất, báo cáo nghiên cứu khả thi phải hoàn tất phê duyệt trong tháng 8/2026, tiếp đó thiết kế bản vẽ thi công và dự toán hoàn thành trong tháng 11/2026, rồi mới lựa chọn nhà thầu và khởi công trong tháng 12/2026. Lịch này gần như không cho phép sai số, bởi chỉ một mắt xích chậm sẽ kéo lùi toàn bộ chuỗi việc.
Hiện Ban Quản lý dự án đầu tư và xây dựng tỉnh Cao Bằng đang tổ chức lựa chọn nhà thầu gói EPC – dạng hợp đồng gộp từ thiết kế, cung cấp thiết bị tới thi công xây dựng. Cách làm này có thể rút ngắn thời gian triển khai nhưng cũng tạo rủi ro nếu khâu chuẩn bị hồ sơ không đủ kỹ, nhất là với dự án có địa hình phức tạp như tuyến qua vùng núi. Dự án được chia làm 3 thành phần: hai dự án tập trung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng, còn dự án thành phần 3 lo phần xây dựng tuyến cao tốc với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 27.688,4 tỷ đồng sử dụng vốn ngân sách Trung ương. Thiếu sự ăn khớp tuyệt đối giữa ba mảnh ghép này, mốc tháng 12 chỉ là con số đẹp trên giấy.
Giải phóng mặt bằng: Nút thắt quyết định thắng – thua tiến độ
Kinh nghiệm từ nhiều dự án đầu tư hạ tầng giao thông cho thấy, vướng mắc lớn nhất không nằm trên bản thiết kế mà trên từng thửa đất, từng khu tái định cư. Với cao tốc Bắc Kạn Cao Bằng, hai tỉnh đang đồng loạt “chạy nước rút” cho các việc: giải phóng mặt bằng, xây dựng khu tái định cư, bố trí bãi đổ thải, chuẩn bị nguồn vật liệu xây dựng và làm thủ tục chuyển mục đích sử dụng rừng. Đây đều là những đầu việc vốn thường kéo dài, đặc biệt tại khu vực miền núi, nơi sinh kế người dân phụ thuộc chặt vào đất và rừng.
Dự án thành phần 1 dành cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng đoạn qua Thái Nguyên có tổng mức đầu tư dự kiến 1.181,1 tỷ đồng; dự án thành phần 2 cho đoạn qua Cao Bằng là 430,5 tỷ đồng. Trong khi đó, chủ đầu tư dự án thành phần 3 đang phối hợp các đơn vị thực hiện hai dự án trên để rà soát, đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng. Hai tỉnh đã lập cơ chế phối hợp trực tiếp để xử lý vướng mắc về thủ tục đầu tư, đất đai, vật liệu, bãi đổ thải. Tuy nhiên, cơ chế chỉ phát huy tác dụng nếu đi kèm kỷ luật thực thi tại cấp huyện, xã – nơi mọi tranh chấp, khiếu nại có thể làm chậm cả một đoạn tuyến.
Tác động vùng: Không chỉ là đường cao tốc mà là trục phát triển miền núi
Nhìn vượt ra ngoài khung tiến độ, cao tốc Bắc Kạn – Cao Bằng là phép thử cho cách chúng ta phát triển vùng miền núi. Tuyến dài 82,5 km, trong đó 60,66 km qua Thái Nguyên và 21,84 km qua Cao Bằng, được thiết kế quy mô 4 làn xe, nền đường rộng 22 m, tốc độ thiết kế 80 km/h. Khi hoàn thành, tuyến sẽ nối tiếp cao tốc Chợ Mới – Bắc Kạn, khép kín hành lang CT.07 Hà Nội – Thái Nguyên – Bắc Kạn – Cao Bằng, về thực chất là mở một đường cao tốc trực tiếp từ vùng Thủ đô ra biên giới.
Với Cao Bằng – địa phương có nhiều cửa khẩu kết nối biên giới Trung Quốc – tuyến đường này được kỳ vọng nâng khả năng tiếp cận các đầu mối biên mậu, tạo thuận lợi cho vận tải hàng hóa, logistics, du lịch và giao thương. Hàng hóa từ các tỉnh phía Bắc sẽ có thêm một trục giao thông tốc độ cao để xuống cửa khẩu, mở thêm dư địa phát triển kinh tế cho cả Cao Bằng và các tỉnh trung du, miền núi phía Bắc. Trong du lịch, việc rút ngắn thời gian di chuyển từ Hà Nội đến các điểm đến như thác Bản Giốc, khu di tích Pác Bó sẽ làm thay đổi cách khách du lịch lên miền núi – từ hành trình vất vả một lần trong đời thành các chuyến đi cuối tuần có thể lặp lại.
Kết luận: Thắng ở mặt bằng thì mới thắng ở kết nối
Dự án cao tốc Bắc Kạn – Cao Bằng, với tổng mức đầu tư khoảng 29.300 tỷ đồng và thời gian thực hiện giai đoạn 2026–2029, có đủ điều kiện để trở thành cú hích hạ tầng lớn nhất cho phát triển vùng miền núi phía Bắc hiện nay. Nó không chỉ là thêm một tuyến đường mà là mắt xích trung tâm trong mạng lưới kết nối biên giới Trung Quốc, kinh tế cửa khẩu và không gian du lịch liên vùng.
Tuy nhiên, ý nghĩa chiến lược sẽ mất nhiều nếu dự án tiếp bước những tuyến cao tốc “chậm giờ G” vì dồn ứ ở bồi thường, tái định cư. Nút thắt thực sự trước khởi công tháng 12/2026 không nằm ở phòng họp, mà ở từng hộ dân phải di dời, từng khu rừng phải chuyển mục đích sử dụng. Nếu hai tỉnh Thái Nguyên và Cao Bằng xử lý được các xung đột lợi ích này một cách minh bạch, đồng thuận, dự án không chỉ kịp tiến độ mà còn đặt nền cho một mô hình mới về đầu tư hạ tầng giao thông tại vùng núi: đi nhanh nhưng không bỏ lại người dân phía sau. Khi đó, cao tốc Bắc Kạn Cao Bằng sẽ xứng đáng là tuyến đường mở cửa phát triển chứ không phải là bản đồ treo trên quy hoạch.
