Nhận ra dấu hiệu, hành động ngay
Đột quỵ là tình trạng cấp cứu cần được nhận biết và xử trí nhanh, bởi chậm trễ có thể làm giảm cơ hội sống sót và phục hồi của người bệnh. Vì vậy, biết cách phát hiện dấu hiệu và ứng phó đúng lúc không chỉ giúp bảo vệ bản thân mà còn có thể cứu người thân, đồng nghiệp hoặc người lạ bên cạnh. Quy tắc FAST là cách ghi nhớ nhanh ba dấu hiệu cảnh báo chính — méo mặt, yếu tay, khó nói — cùng việc cần làm tiếp theo: gọi cấp cứu 115. Đừng đợi người bệnh nghỉ ngơi xem có đỡ không, cũng đừng để việc tìm hiểu triệu chứng làm chậm cuộc gọi. Khi một dấu hiệu xuất hiện đột ngột, hãy coi đó là tình huống khẩn cấp và hành động ngay.
FAST: kiểm tra mặt, tay và lời nói
Hãy dùng quy tắc FAST để kiểm tra nhanh, không cần chờ đủ cả ba dấu hiệu mới hành động. F là Face (mặt): quan sát xem một bên mặt có xệ, miệng méo hoặc nụ cười lệch không; có thể nhờ người bệnh cười. A là Arms (tay): yêu cầu họ giơ cả hai tay, để ý nếu một bên yếu, tê hoặc rơi xuống. S là Speech (lời nói): nghe xem họ có nói khó, nói ngọng, khó diễn đạt hoặc không hiểu lời người khác không; có thể nhờ lặp lại một câu ngắn. T là Time (thời gian): gọi cấp cứu 115 ngay khi thấy bất kỳ dấu hiệu nào và ghi lại lúc triệu chứng bắt đầu, hoặc thời điểm cuối cùng người bệnh còn bình thường.
FAST không bao quát mọi biểu hiện có thể gặp. Đột ngột mất thăng bằng, chóng mặt, nhìn mờ hoặc mất thị lực, hay đau đầu dữ dội bất thường cũng là những dấu hiệu cần lưu ý.
Gọi 115, không chờ triệu chứng tự hết
Khi nghi ngờ đột quỵ, gọi cấp cứu 115 ngay thay vì chờ xem triệu chứng có tự hết hay không. Kể cả khi người bệnh có vẻ hồi phục tạm thời, vẫn cần làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu và đưa họ đến cơ sở có khả năng điều trị đột quỵ. Không tự ý cho ăn, uống hoặc dùng thuốc; không cạo gió, chích máu đầu ngón tay hay thử mẹo dân gian. Những việc đó không thay thế được cấp cứu và có thể khiến việc xử trí đúng bị trì hoãn.
Trong lúc chờ, nếu người bệnh tỉnh, cho họ nằm nghỉ ở nơi thoáng mát và kê cao đầu khoảng 30 độ. Nếu họ hôn mê hoặc nôn, đặt nằm nghiêng để giảm nguy cơ sặc. Ghi chính xác thời điểm khởi phát để báo cho nhân viên y tế. Thông điệp “Mỗi phút đều có giá trị” nhắc rằng mỗi phút chậm trễ đều có thể ảnh hưởng đến cơ hội điều trị và phục hồi; trong cấp cứu đột quỵ, thời gian là não.
Khoảng trống cấp cứu khiến thời gian càng đáng quý
Tại Việt Nam, chỉ khoảng 23,2% người bệnh đến cơ sở y tế trong 4,5 giờ đầu. Con số này là lời cảnh báo rõ ràng: nhận ra dấu hiệu thôi chưa đủ, người chứng kiến còn phải gọi cấp cứu và tránh trì hoãn. Đột quỵ có thể xảy ra ở người trẻ lẫn người lớn tuổi; vì thế, đừng mặc định người bên cạnh còn trẻ thì không thể gặp nguy hiểm. Ghi nhớ FAST trong gia đình, nơi làm việc và những nơi thường lui tới có giá trị thực tế: ai cũng có thể phát hiện mặt lệch, tay yếu hay lời nói bất thường, rồi gọi 115 kịp thời. Kết luận rất đơn giản: thấy dấu hiệu đột quỵ thì hành động ngay, không chờ đợi và không tự điều trị.
