Kỷ lục của Campuchia là tín hiệu cạnh tranh, không phải chuyện bên lề
Cạnh tranh xuất khẩu gạo tại Philippines là cuộc đua giành đơn hàng giữa các nước cung ứng, nơi năng lực giao hàng, chất lượng ổn định và khả năng đáp ứng yêu cầu nhập khẩu quyết định vị thế của doanh nghiệp. Campuchia đã vượt mốc 1 triệu tấn gạo xay xát xuất khẩu trong năm 2026, lần đầu lập kỷ lục sau nhiều năm theo đuổi mục tiêu này.
Thành quả ấy không đến từ một mùa vụ đơn lẻ. Nhu cầu trong khu vực, hệ thống logistics được mở rộng và các hiệp định thương mại đã hỗ trợ Campuchia đưa gạo ra thị trường. Đáng chú ý, gạo thơm chiếm phần lớn cơ cấu xuất khẩu trong tám tháng đầu năm, cho thấy nước này không chỉ tăng lượng mà còn xây dựng được một nhóm sản phẩm có sức hút. Với doanh nghiệp Việt, đây là lời nhắc rằng đối thủ đang cải thiện cả năng lực cung ứng lẫn cách tiếp cận người mua.
Philippines là điểm nóng vì Việt Nam đang đặt cược lớn ở đó
Sức ép đáng kể nhất nằm ở Philippines, thị trường xuất khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam. Trong chín tháng đầu năm 2026, Việt Nam đưa khoảng 2,7 triệu tấn gạo sang đây, chiếm gần 43% tổng lượng xuất khẩu cả nước. Tỷ trọng lớn giúp duy trì quy mô, nhưng cũng khiến doanh nghiệp dễ bị ảnh hưởng khi chính sách nhập khẩu, giá cả, nhu cầu hoặc yêu cầu thực hiện hợp đồng thay đổi.
Gạo Campuchia vẫn có quy mô nhỏ hơn nhiều tại Philippines, nhưng các hợp đồng giao hàng được công bố có thể đưa lượng xuất khẩu của nước này lên khoảng 209.446 tấn trong năm 2026. Không nên xem con số đó như bằng chứng Việt Nam sắp mất vị trí dẫn đầu; nên xem đó là dấu hiệu đối thủ đang xây chỗ đứng ở một thị trường then chốt. Tập trung quá nhiều vào một khách hàng lớn khiến lợi thế hôm nay có thể thành điểm yếu nếu doanh nghiệp thiếu phương án thay thế.
Mốc 8 triệu tấn khả thi, nhưng sản lượng không thể là thước đo duy nhất
Mục tiêu xuất khẩu khoảng 8 triệu tấn gạo của Việt Nam trong năm 2026 vẫn được đánh giá là khả thi, với kỳ vọng thương mại ổn định hơn trong những tháng cuối năm. Tuy nhiên, bức tranh chín tháng cho thấy áp lực: Việt Nam xuất khẩu khoảng 6,4 triệu tấn, giảm 6,1% về lượng so với cùng kỳ; giá xuất khẩu bình quân cũng giảm 5,1%. Mục tiêu có thể đạt không đồng nghĩa doanh nghiệp có thể yên tâm.
Đuổi theo sản lượng bằng mọi giá sẽ bỏ lỡ vấn đề quan trọng hơn: giá trị và sức bền của từng đơn hàng. Khi nguồn cung khu vực tăng lên, lợi thế phải đến từ chất lượng đồng đều, truy xuất nguồn gốc và khả năng giao đúng cam kết. Doanh nghiệp cần coi những tháng cuối năm vừa là cơ hội hoàn thành kế hoạch, vừa là phép thử về năng lực giữ khách hàng trong môi trường cạnh tranh gay gắt.
Muốn giữ thị phần, cần nâng chất lượng và mở thêm cửa ra
Ưu tiên trước mắt là liên kết chặt hơn giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân để kiểm soát chất lượng đồng đều, truy xuất nguồn gốc và ổn định nguồn cung. Đây không phải khẩu hiệu tiếp thị: nếu chất lượng giữa các lô hàng thiếu nhất quán hoặc tiến độ giao hàng không bảo đảm, doanh nghiệp sẽ khó giữ đối tác khi người mua có thêm lựa chọn. Phát triển sản phẩm giá trị cao, trong đó có hướng nghiên cứu mô hình xây dựng thương hiệu gạo vùng Đồng bằng sông Cửu Long với giống ST24 và ST25, cũng đáng được xem là bước đi dài hạn.
Cùng lúc, đa dạng hóa thị trường và kênh phân phối sẽ giảm rủi ro lệ thuộc vào một vài đối tác. Điều đó không có nghĩa rời bỏ Philippines; doanh nghiệp nên bảo vệ thị trường chủ lực bằng cách hiểu rõ từng phân khúc và yêu cầu nhập khẩu, đồng thời tìm thêm khách hàng ở các thị trường khác. Campuchia đang cho thấy logistics, liên kết thương mại và sản phẩm phù hợp có thể mở rộng đường vào thị trường. Việt Nam cần đáp lại bằng chất lượng có thể kiểm chứng, thương hiệu rõ ràng và danh mục khách hàng rộng hơn.
Kết luận: kỷ lục xuất khẩu của Campuchia chưa xóa lợi thế quy mô của gạo Việt Nam, nhưng sự hiện diện tăng nhanh tại Philippines khiến việc bảo vệ thị phần không thể dựa vào quán tính. Mục tiêu 8 triệu tấn là khả thi; để biến sản lượng thành vị thế bền vững, doanh nghiệp phải nâng chuẩn chất lượng, củng cố chuỗi cung ứng và mở rộng thị trường.
