Ảnh đẹp có thể đổi bằng dữ liệu khó thu hồi
Trào lưu ảnh AI nữ thần là cách dùng công cụ trí tuệ nhân tạo để biến ảnh chân dung tải lên thành hình ảnh theo phong cách thần thoại hoặc tạo hình có sẵn. Điểm đánh đổi ít được chú ý là người dùng có thể trao dữ liệu khuôn mặt cho một dịch vụ mà mình chưa hiểu rõ cách vận hành. Sức hút của những bức ảnh lộng lẫy, dễ chia sẻ trên mạng xã hội khiến thao tác tải ảnh lên có vẻ vô hại, nhưng quyền kiểm soát dữ liệu sau đó phụ thuộc vào chính sách và cách xử lý của từng ứng dụng. Theo Cục An ninh mạng (A05, Bộ Công an), ảnh khuôn mặt có thể là dữ liệu cá nhân nếu giúp xác định một người; khi được xử lý để nhận dạng, các đặc điểm ấy còn có thể liên quan đến dữ liệu sinh trắc học. Đây không phải món đồ có thể thay đổi như mật khẩu nếu bị lộ.
Vì vậy, câu hỏi đáng đặt ra không chỉ là ảnh tạo ra có đẹp hay không, mà còn là ai được truy cập ảnh gốc, ảnh được lưu bao lâu và có thể được dùng cho mục đích nào. Điều khoản sử dụng mà người dùng chấp thuận có thể quy định việc phân tích, lưu trữ hoặc xử lý ảnh. Nếu nền tảng thiếu minh bạch, người dùng có thể không biết dữ liệu của mình đi đâu sau khi bấm tải lên. Lợi ích giải trí là tức thời; việc xử lý hậu quả khi ảnh bị phát tán hoặc khai thác trái phép có thể phức tạp hơn nhiều.
Từ ảnh chân dung đến giả mạo và lừa đảo
Rủi ro không dừng ở việc mất quyền kiểm soát một tấm ảnh. Hình ảnh khuôn mặt bị thu thập có thể trở thành tư liệu để tạo ảnh giả mạo AI, video giả hoặc tài khoản mạng xã hội giả danh người dùng. Các nội dung ấy có thể bị dùng để mạo danh người thân, bạn bè, dựng tình huống khẩn cấp rồi thúc giục nạn nhân chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin. Khi kẻ gian kết hợp ảnh với dữ liệu cá nhân khác, việc phân biệt tài khoản thật và giả có thể càng khó khăn. Cơ quan công an địa phương và một số ngân hàng đã cảnh báo về nguy cơ hình ảnh cá nhân bị khai thác để giả mạo tài khoản hoặc phục vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Nguồn tin về xu hướng này cũng lưu ý rằng video giả và cuộc gọi video gian lận có thể được dùng để mạo danh người quen, vay tiền, bôi nhọ hoặc đe dọa. Điều đó không có nghĩa mọi ứng dụng tạo ảnh đều sử dụng dữ liệu sai mục đích; nhưng cũng không có lý do để mặc định một ứng dụng miễn phí, đang thịnh hành là an toàn. Cần xem yêu cầu cấp quyền và điều khoản của nền tảng như một phần của quyết định chia sẻ ảnh, thay vì coi chúng là thủ tục có thể bỏ qua.
Cân nhắc trước khi tải ảnh và cấp quyền
Muốn bảo vệ ảnh cá nhân, hãy kiểm tra ứng dụng trước khi tải ảnh lên: xác định đơn vị cung cấp, đọc chính sách quyền riêng tư và tìm hiểu ảnh được lưu, xử lý ra sao. Cảnh giác với đường dẫn miễn phí thiếu thông tin rõ ràng hoặc dịch vụ đòi nhiều dữ liệu không cần thiết. Nếu ứng dụng yêu cầu truy cập danh bạ, toàn bộ thư viện ảnh, máy ảnh, micro hay thông tin thiết bị mà chức năng tạo ảnh không cần đến, đừng cấp quyền theo thói quen. Hãy cân nhắc kỹ trước khi cung cấp ảnh rõ mặt, nhất là ảnh chụp ở nhiều góc độ, cho nền tảng không xác minh được nguồn gốc.
Thận trọng không đồng nghĩa phải từ bỏ mọi công cụ AI. Đó là lựa chọn có chủ đích: chỉ chia sẻ điều cần thiết với dịch vụ đủ minh bạch, đồng thời nhớ rằng gương mặt không thể được thay mới như mật khẩu khi dữ liệu bị lộ. Trước một trào lưu lan nhanh, vài phút kiểm tra quyền truy cập và điều khoản có giá trị hơn việc vội đăng ảnh lên mạng. Nếu không hiểu ảnh sẽ được giữ và dùng thế nào, lựa chọn an toàn hơn là không tải ảnh chân dung lên.
Đừng để một trào lưu biến thành rủi ro lâu dài
Ảnh AI nữ thần hấp dẫn vì biến một bức chân dung thành hình ảnh bắt mắt chỉ qua vài thao tác. Nhưng khi ảnh được đưa lên ứng dụng không rõ nguồn gốc, dữ liệu khuôn mặt có thể bị thu thập, lưu trữ hoặc khai thác ngoài mục đích người dùng mong muốn. Hệ quả có thể là ảnh giả mạo, tài khoản giả danh và những chiêu lừa đảo nhắm vào người dùng hoặc người quen của họ. Vì khuôn mặt gắn với danh tính và khó thay đổi, sự cẩn trọng trước khi tải ảnh lên quan trọng hơn việc xử lý sau khi ảnh đã phát tán. Hãy xem độ tin cậy, chính sách dữ liệu và các quyền ứng dụng yêu cầu là điều kiện cần trước khi tham gia bất kỳ trào lưu tạo ảnh nào.
