Tự chủ AI để hợp tác bình đẳng
Cam kết AI Việt Nam là định hướng phát triển trí tuệ nhân tạo lấy con người làm trung tâm, đồng thời xây dựng năng lực trong nước để làm chủ công nghệ và đồng sáng tạo với đối tác quốc tế. Tại lễ khai mạc Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026 (VIDW 2026), Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nêu ba cam kết hành động: củng cố năng lực AI quốc gia, tạo môi trường đổi mới sáng tạo cởi mở và mở rộng hợp tác quốc tế. Đây không phải ba mục tiêu tách rời: năng lực trong nước tạo cơ sở để Việt Nam tham gia hợp tác với vị thế bình đẳng, còn quản trị có trách nhiệm giúp đổi mới gắn với lợi ích xã hội. Tầm nhìn được khái quát bằng thông điệp “AI vì con người, AI cho tất cả mọi người, do Việt Nam làm chủ và đồng sáng tạo cùng thế giới”.
VIDW 2026 khai mạc ngày 28/10 tại Quảng Ninh, do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với chính quyền thành phố tổ chức trong ba ngày, từ 28 đến 30/10. Sự kiện quy tụ khoảng 500 đại biểu đến từ gần 30 quốc gia. Quy mô này tạo điều kiện để bàn về hợp tác, nhưng kết quả đáng kể hơn sẽ là những kết nối biến thành nghiên cứu, tiêu chuẩn và ứng dụng cụ thể. Việt Nam xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực của mô hình tăng trưởng mới; AI được đặt vào nhóm công nghệ chiến lược quốc gia. Lựa chọn ấy xuất phát từ tác động ngày càng rộng của AI, nhưng cũng cần tính đến rủi ro và những khoảng cách phát triển mà công nghệ có thể làm gia tăng.
Năng lực trong nước là nền móng
Cam kết đầu tiên tập trung vào năng lực AI quốc gia: hạ tầng số, nguồn lực tính toán, dữ liệu chất lượng, mô hình AI tiếng Việt và nhân lực có kỹ năng. Cách đặt vấn đề này đúng trọng tâm. Nếu thiếu dữ liệu phù hợp, năng lực tính toán và đội ngũ chuyên môn, việc tiếp nhận công nghệ bên ngoài khó tạo ra giải pháp đáp ứng nhu cầu trong nước. Mô hình tiếng Việt cũng có ý nghĩa thiết thực: công nghệ cần hoạt động tốt trong ngôn ngữ và bối cảnh mà người dân, cơ quan công quyền và doanh nghiệp sử dụng.
Tuy nhiên, đầu tư vào nền tảng chỉ có giá trị khi AI cải thiện được đời sống. Bộ trưởng nhấn mạnh rằng hiệu quả không nên được đo bằng số lượng chiến lược, dự án thí điểm hay mô hình mới, mà cần thể hiện qua chất lượng dịch vụ công, năng suất lao động, sức mạnh doanh nghiệp và đời sống người dân. Đây là thước đo cần thiết để tránh đánh đồng hoạt động thử nghiệm với tiến bộ. Ưu tiên năng lực vì thế không chỉ là xây dựng công nghệ trong nước; đó còn là khả năng đưa công nghệ vào giải quyết vấn đề thực tế.
Mở cửa có điều kiện, không khép kín
Cam kết thứ hai là xây dựng môi trường đổi mới sáng tạo cởi mở, với quản lý dựa trên rủi ro, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) và chính sách hỗ trợ nghiên cứu, doanh nghiệp khởi nghiệp, ứng dụng AI có trách nhiệm. Đây là phần giúp cân bằng hai yêu cầu thường bị kéo về hai phía: tạo không gian để thử nghiệm, nhưng vẫn quan tâm đến quyền riêng tư, an ninh mạng và trách nhiệm giải trình. Nếu quy định quá cứng, sáng tạo có thể chậm lại; nếu thiếu cơ chế bảo vệ, niềm tin của người dùng và doanh nghiệp sẽ bị tổn hại.
Cam kết thứ ba mở rộng hợp tác quốc tế AI với chính phủ, tổ chức quốc tế, trường đại học và doanh nghiệp, từ nghiên cứu, đào tạo nhân lực đến xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, chia sẻ dữ liệu và triển khai ứng dụng. Thông điệp ở đây không phải chọn giữa tự chủ và hội nhập. Theo Bộ trưởng, tự chủ là xây dựng đủ năng lực để hợp tác như một đối tác bình đẳng, đóng góp tri thức và chia sẻ giá trị, chứ không phải làm việc một mình. Đó là cách tiếp cận thực tế: mở rộng kết nối nhưng đồng thời tăng khả năng tham gia và đóng góp của Việt Nam.
Thước đo tiếp theo là kết quả hợp tác
VIDW 2026 đặt hợp tác vào chương trình làm việc thông qua hội nghị bàn tròn bộ trưởng, nơi đại diện chính phủ, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và cơ sở nghiên cứu trao đổi về chính sách, năng lực và phối hợp giữa khu vực công, tư nhân và học thuật. Sau khai mạc, các hoạt động tiếp tục gồm đối thoại liên khu vực về nâng cao năng lực AI, diễn đàn ASEAN–EU về đổi mới sáng tạo số, diễn đàn hợp tác số Việt Nam–Australia và hội nghị 5G ASEAN. Những nội dung này cho thấy Tuần lễ Số Quốc tế hướng tới mở rộng mạng lưới hợp tác, không chỉ bàn riêng về công nghệ.
Đối chiếu ba cam kết, ưu tiên của Việt Nam khá rõ: xây nền tảng trong nước, tạo khung đổi mới có trách nhiệm rồi dùng hợp tác quốc tế để tăng tốc và cùng tạo giá trị. Điểm quyết định sẽ không nằm ở số cuộc gặp hay tuyên bố, mà ở việc quan hệ hợp tác có giúp hình thành nhân lực, tiêu chuẩn và ứng dụng hữu ích hay không. Nếu AI thực sự nâng chất lượng dịch vụ, năng suất và đời sống, tầm nhìn “vì con người” mới được kiểm chứng. Tự chủ mở cửa, vì thế, là hướng đi hợp lý; kết quả thực tế mới là phép thử cuối cùng.
