Cuộc thi AI không chỉ là sân chơi, mà là nền móng lực lượng trí tuệ mới
Cuộc thi AI học sinh và sinh viên là những chương trình thi đấu trí tuệ nhân tạo có tổ chức, nơi người trẻ giải quyết bài toán thực tiễn bằng mô hình và dữ liệu số, qua đó rèn tư duy hệ thống, kỹ năng nghiên cứu và khả năng hợp tác trong môi trường áp lực cao, đồng thời tạo ra nguồn nhân lực công nghệ có kinh nghiệm thực chiến ngay từ trên ghế nhà trường. Nhìn từ AI Challenge 2026, Olympiad trí tuệ nhân tạo và các sự kiện AI quốc tế gần đây, có thể nói Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà thi AI trở thành một cấu phần của hệ sinh thái đào tạo nhân tài công nghệ, chứ không còn là hoạt động ngoại khóa mang tính phong trào. Đây là bước chuyển quan trọng nếu chúng ta nghiêm túc muốn có lực lượng kỹ sư AI cạnh tranh được với thế giới.
AI Challenge TPHCM: 4.000 thí sinh và lời khẳng định về thế hệ trẻ mê AI
AI Challenge TPHCM là minh chứng rõ ràng nhất cho sức hút của trí tuệ nhân tạo với giới trẻ. Sau hơn 4 tháng phát động, hội thi thu hút hơn 810 đội với trên 4.000 thí sinh từ 198 đơn vị trên cả nước, chia thành bảng A cho sinh viên, thanh niên và bảng B cho học sinh trung học phổ thông. Con số này không chỉ ấn tượng, mà còn là lời khẳng định rằng AI đã bước ra khỏi phòng lab để đi vào đời sống học đường. Theo ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, mục tiêu lớn nhất của hội thi “không dừng lại ở việc tìm ra những đội thi đạt giải, mà quan trọng hơn là phát hiện nhân tài và nuôi dưỡng các giải pháp công nghệ có khả năng ứng dụng vào đời sống”. Nghĩa là mỗi đội thi, mỗi ý tưởng trợ lý ảo hay tìm kiếm đa phương thức đều được nhìn như một hạt giống cho đô thị thông minh trong tương lai.
Từ học sinh đến sinh viên: chuỗi ươm mầm liên tục cho nhân tài AI
Điểm đáng chú ý của AI Challenge là thiết kế hai bảng thi rõ ràng cho học sinh và sinh viên, tạo thành một chuỗi ươm mầm liên tục. Ở bảng B, những đội như 5 Chàng lính ngự lâm từ Trường THPT Năng khiếu cho thấy học sinh phổ thông hoàn toàn có thể làm chủ các mô hình ngôn ngữ nền tảng, chứ không chỉ dừng ở mức dùng AI để làm bài tập. Ở bảng A, đội OpenCubee-1 của Trường Đại học Công nghệ Thông tin chứng minh sinh viên có thể đi xa hơn: biến công nghệ mới nhất thành giải pháp trợ lý ảo phân tích dữ liệu multimedia. Khi một cuộc thi AI học sinh được đặt cạnh sân chơi của sinh viên trong cùng hệ thống, chúng ta không chỉ tạo động lực thi đua, mà còn hình thành một lộ trình rõ ràng: từ làm quen, ứng dụng đến nghiên cứu và sáng tạo. Đó là cách thiết thực nhất để đào tạo nhân tài công nghệ thay vì trông chờ vào vài khóa học ngắn hạn.
Ba sinh viên cơ khí và thông điệp: AI không thuộc riêng ngành IT
Trong khi AI Challenge khẳng định chiều rộng phong trào, thì thành tích của ba sinh viên cơ khí tại AI City Challenge cho thấy chiều sâu năng lực nghiên cứu. Nhóm Latent Painter – UTE từ Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM, gồm Bùi Nguyễn Hoài Thương, Võ Thành Nguyễn và Nguyễn Trịnh Trà Giang, cùng tiến sĩ Bùi Hà Đức hướng dẫn, đã giành giải nhất ở nội dung Sim-to-Real Traffic Scene Understanding và giải ba ở nội dung Generative Traffic Video Forecasting tại một sự kiện AI quốc tế quy tụ đội mạnh từ châu Âu, Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc. Họ dùng nền tảng xe tự hành để dạy AI “nhìn, hiểu và dự đoán” giao thông bằng cách kết hợp V-JEPA, LLaMA và Qwen3-VL. Thành công này gửi đi một thông điệp quan trọng: AI không còn là lãnh địa riêng của khoa học máy tính; sinh viên cơ khí, robot hoàn toàn có thể trở thành lực lượng nòng cốt trong các hệ thống AI gắn với thế giới vật lý.
Olympiad trí tuệ nhân tạo và bức tranh hạ tầng giáo dục AI toàn quốc
Khi vòng sơ loại của Olympiad trí tuệ nhân tạo VAIO được tổ chức đồng thời tại nhiều trung tâm đánh giá trên cả nước, chúng ta thấy rõ một điều: hạ tầng giáo dục AI đang chuyển từ vài điểm sáng lẻ tẻ sang mạng lưới quốc gia. Việc nhiều vùng cùng tham gia ở cấp độ quốc gia cho thấy các trường, sở ngành đã đầu tư bài bản hơn vào phòng máy, dữ liệu và đội ngũ giảng viên để chuẩn bị cho cuộc chơi dài hơi. Những cuộc thi như VAIO, AI Challenge hay AI City Challenge tạo thành tam giác: phong trào rộng, chuẩn đánh giá quốc gia và chuẩn quốc tế. Nếu biết kết nối ba đỉnh này, Việt Nam sẽ có một pipeline nhân tài AI rõ ràng: học sinh bước vào Olympiad, sinh viên trưởng thành qua AI Challenge, nhóm nghiên cứu khẳng định mình ở sự kiện AI quốc tế. Đó là cách thiết kế tương lai lực lượng AI bằng hành động cụ thể, không bằng khẩu hiệu.
