Kiên trì để cánh cửa tri thức không khép lại
Giáo viên vùng cao là những nhà giáo bền bỉ điều chỉnh cách dạy theo điều kiện sống và cơ hội học tập của học sinh miền núi, để thiếu thốn không trở thành rào cản ngăn các em tiếp cận tri thức. Công việc ấy đòi hỏi nhiều hơn việc đứng lớp: cần sự gắn bó với cộng đồng, lòng kiên nhẫn và quyết tâm tìm cách dạy phù hợp. Ba câu chuyện ở Yên Minh, Nghinh Tường và Khun Há cho thấy đổi mới không nhất thiết bắt đầu bằng phương tiện hiện đại hay điều kiện lý tưởng. Nó có thể khởi đầu từ một bài học được thiết kế sát thực tế, một người thầy sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, hoặc sự đồng hành lâu dài với học sinh. Trong giáo dục vùng khó, chính những việc làm đều đặn ấy tạo nên cơ hội học tập có ý nghĩa.
Điểm chung giữa các thầy cô không phải một công thức thành công giống nhau, mà là thái độ không xem hoàn cảnh khó khăn như lý do để chấp nhận chất lượng dạy học thấp. Họ tìm cách để học sinh tham gia, thực hành và tự tin hơn, đồng thời củng cố năng lực của cả tập thể giáo viên. Đó là cách giáo dục cộng đồng được vun đắp từ bên trong.
Đoàn Thị Phương Thảo: đưa công nghệ đến gần học sinh
Sau 18 năm gắn bó với ngành giáo dục, cô Đoàn Thị Phương Thảo hiện công tác tại Trường TH&THCS Yên Minh, Tuyên Quang. Sinh ra ở Mậu Duệ, cô hiểu những trở ngại của học sinh miền núi và cũng quen với những cung đường đèo dốc quanh co, đặc biệt vất vả khi mưa xuống. Trong lớp Tin học, máy tính đôi khi không đủ cho nhu cầu, thiết bị và đường truyền internet thiếu ổn định; ở nhà, nhiều em ít được tiếp xúc thường xuyên với máy tính, thiết bị thông minh hay mạng internet. Vì thế, chỉ giảng giải theo lối thông thường sẽ khó giúp các em thực hành và hình thành kỹ năng.
Cô Thảo chủ động chọn công cụ phù hợp để bài học trở nên thực hành hơn. Scratch giúp học sinh làm quen với tư duy lập trình bằng thao tác trực quan; PowerPoint tương tác, Quizizz và Plickers hỗ trợ ôn tập, còn Canva cùng một số công cụ trí tuệ nhân tạo được dùng để xây dựng học liệu. Giá trị của công nghệ trong giáo dục ở đây không nằm ở việc trình chiếu đẹp mắt, mà ở cơ hội để học sinh tự thao tác, thử nghiệm và tạo sản phẩm. Với học sinh miền núi, một tiết học như vậy có thể là dịp hiếm hoi để tiếp xúc với công nghệ và nhận ra mình cũng có thể sử dụng nó.
Sáng kiến ứng dụng phần mềm vào dạy Tin học lớp 4 của cô hướng tới việc tạo thêm cơ hội rèn kỹ năng số trong điều kiện thực tế của trường. Cách làm ấy đáng chú ý vì không đòi hỏi chờ đến khi mọi thiếu thốn được giải quyết mới đổi mới; thay vào đó, cô tìm cách sử dụng những phương tiện hiện có để học sinh được tham gia nhiều hơn.

Hoàng Văn Cương: vun đắp lớp học ngay trên quê nhà
Là người con dân tộc Tày, thầy Hoàng Văn Cương chọn gắn bó với học trò quê nhà tại Trường Tiểu học Nghinh Tường, xã Nghinh Tường, Thái Nguyên. Ở một địa bàn miền núi, nâng cao chất lượng dạy học đòi hỏi giáo viên chủ động tự học và đổi mới, chứ không thể trông chờ một phương pháp áp dụng giống nhau cho mọi lớp. Thầy Cương tìm tòi cách dạy phù hợp, đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo vào hoạt động giáo dục.
Nỗ lực của thầy không dừng trong lớp mình. Thầy chia sẻ kinh nghiệm với đồng nghiệp, hỗ trợ soạn giảng, thiết kế bài học và đổi mới kiểm tra đánh giá; cùng xây dựng tư liệu, bài giảng dùng chung và tham gia sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học. Việc ấy có ý nghĩa thiết thực: một giáo viên tiến bộ có thể giúp nhiều lớp học tốt hơn khi kinh nghiệm được trao đổi và dùng chung. Sự gắn bó với Nghinh Tường vì vậy không chỉ thể hiện ở lựa chọn trở về quê nhà, mà còn ở việc góp sức nâng năng lực của cả đội ngũ.
Thầy Cương cũng tham gia hội đồng lựa chọn sách giáo khoa và làm báo cáo viên tại một số hoạt động chuyên môn về dạy học trực tuyến, dạy học qua truyền hình và phương pháp dạy Toán lớp 4, 5 ở trường vùng dân tộc thiểu số, miền núi. Hình ảnh người thầy vừa tự bồi dưỡng vừa hỗ trợ đồng nghiệp nhắc rằng giáo dục vùng khó cần cả sự tận tụy cá nhân lẫn tinh thần cộng tác.

Phùng Thúy Phương: bền bỉ gieo tri thức ở Khun Há
Tại Trường TH&THCS Khun Há, tỉnh Lai Châu, cô Phùng Thúy Phương dạy Lịch sử - Địa lý và trực tiếp bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lý. Cô xem nhiệm vụ của giáo viên không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn là khơi dậy hứng thú, giúp học sinh tự tin khám phá khả năng của mình. Trong các giờ ôn tập, cô tổ chức hoạt động nhóm, khuyến khích các em trao đổi, trình bày ý kiến và tự đánh giá. Cách dạy này khiến bản đồ, số liệu và nội dung cần ghi nhớ trở thành điều học sinh có thể cùng tìm hiểu, thay vì chỉ tiếp nhận một chiều.
Sáng kiến dạy học tích cực trong các tiết ôn tập Địa lý lớp 7 của cô được công nhận có phạm vi ảnh hưởng và hiệu quả áp dụng trên địa bàn tỉnh Lai Châu. Thành quả ấy phản ánh một điều quan trọng: kinh nghiệm bắt nguồn từ lớp học vùng khó vẫn có thể được chia sẻ rộng hơn nếu được đúc kết cẩn thận. Việc bồi dưỡng học sinh giỏi cũng đòi hỏi cô nghiên cứu nội dung, xây dựng hệ thống kiến thức và chọn cách ôn luyện phù hợp với từng em. Năm học 2025–2026, học sinh do cô bồi dưỡng giành 6 giải cấp tỉnh và 8 giải cấp xã.
Được vinh danh là Nhà giáo tiêu biểu năm 2026, cô Phương là một gương mặt nổi bật của giáo dục vùng cao Khun Há. Nhưng giá trị lớn hơn giải thưởng nằm ở hành trình đồng hành: với học sinh vùng khó, kết quả thi cử không chỉ đến từ nỗ lực của các em mà còn từ sự kiên trì của giáo viên. Ba câu chuyện cho thấy muốn mở rộng cơ hội học tập, cần những người thầy hiểu nơi mình dạy, bền lòng với học trò và sẵn sàng chia sẻ cách làm. Khi sự gắn bó ấy được duy trì, tri thức không chỉ đến với từng em mà còn góp phần làm vững hơn cả cộng đồng.







