Vàng không chỉ là tài sản trú ẩn, mà là tuyên bố quyền tự chủ
Xu hướng các ngân hàng trung ương vàng mua thêm và đồng thời chuyển kho vàng ra khỏi các địa điểm lưu ký truyền thống là quá trình tái cấu trúc dự trữ vàng quốc tế nhằm giảm phụ thuộc vào hạ tầng tài chính nước ngoài, tăng khả năng tiếp cận vàng vật chất khi khủng hoảng và củng cố an ninh tài chính quốc gia trong bối cảnh bất ổn địa chính trị gia tăng. Đây không phải động thái kỹ thuật thuần túy, mà là một tuyên bố chính trị: các quốc gia muốn kiểm soát chặt hơn tài sản cốt lõi của mình, thay vì đặt niềm tin tuyệt đối vào những “kho vàng an toàn” được thiết lập từ sau Thế chiến II. Khi niềm tin giữa các khối quyền lực lớn bị thử thách, vàng trở thành thước đo mới của mức độ tự chủ chiến lược. Theo một báo cáo, các ngân hàng trung ương đã mua khoảng 79 tấn vàng trong tháng 8, cao gấp 4 lần mức trung bình trước năm 2022.
Mua vàng gấp 4 lần bình thường: nỗi lo địa chính trị đã vượt ngưỡng
Điểm đáng chú ý nhất của làn sóng ngân hàng trung ương vàng hiện nay là tốc độ mua vào: khoảng 79 tấn trong tháng 8, cao hơn 4 lần mức trung bình 17 tấn mỗi tháng trước năm 2022, và bình quân 3 tháng gần đây lên tới 85 tấn mỗi tháng. Đây là phản ứng trực tiếp trước các xung đột Nga–Ukraine, căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran, cùng các cuộc chiến thương mại và thuế quan. Khi các liên minh lâu đời bị thử thách, dự trữ ngoại hối bằng đồng tiền của nhóm G7, đặc biệt là USD, không còn được xem là “không rủi ro”. Việc tăng mạnh dự trữ vàng quốc tế là bước đa dạng hóa, giảm lệ thuộc vào tiền tệ của các cường quốc. Theo một phân tích, động lực này nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì trong thời gian tới, tạo nền cho nhu cầu vàng của những nền kinh tế lớn như Trung Quốc.
Chuyển kho vàng: từ New York về châu Âu và về nước
Nếu trước đây câu hỏi là “nắm giữ bao nhiêu vàng”, thì nay trọng tâm chuyển sang “cất ở đâu”. Tháng trước, ngân hàng trung ương Hà Lan thông báo chuyển vàng từ Bắc Mỹ sang châu Âu, nối dài xu hướng tái phân bổ dự trữ vàng quốc tế. Cụ thể, Hà Lan đã dành 6 tháng để chuyển 86 tấn vàng từ New York và Ottawa sang London, với lý do bất ổn địa chính trị gia tăng và cần nâng cao khả năng sẵn sàng ứng phó khủng hoảng. Pháp rút toàn bộ vàng gửi tại Fed New York trong giai đoạn từ tháng 7/2025 đến tháng 1/2026, sau đó mua vàng thay thế tại châu Âu. Trước đó nữa, Đức chuyển 930 tấn vàng từ London về Frankfurt năm 2000, rồi đưa thêm 674 tấn từ New York và Paris về nước trong giai đoạn 2013–2017. Những con số này cho thấy chuyển kho vàng không còn là ngoại lệ, mà là chiến lược dài hạn.
Từ hồi hương đến tối ưu hóa: chiến lược an ninh tài chính mới
Điểm tinh vi của làn sóng chuyển kho vàng hiện nay là các ngân hàng trung ương không đơn giản hồi hương toàn bộ, mà tối ưu hóa giữa ba yếu tố: rủi ro lưu ký, khả năng tiếp cận vàng vật chất và tính thanh khoản thị trường. Hà Lan chọn London vì đây là trung tâm giao dịch vàng lớn nhất thế giới, giúp vàng tại Ngân hàng Anh dễ huy động hơn khi khủng hoảng. Pháp bán 129 tấn vàng lưu giữ tại New York để mua vàng có độ tinh khiết trên 99,99% tại châu Âu, nâng chất lượng dự trữ thay vì chỉ đổi địa điểm. Đồng thời, các ngân hàng trung ương ngày càng kín tiếng về nơi cất giữ vàng; tỷ lệ từ chối xác nhận địa điểm tăng lên 12%, trong khi tỷ lệ đa dạng hóa lưu trữ ở nước ngoài cũng tăng mạnh. Đây là cách họ xây thêm “lớp phòng thủ” cho an ninh tài chính, giảm nguy cơ tài sản bị phong tỏa hoặc khó tiếp cận khi trật tự quốc tế biến động.
Tín hiệu cho tương lai quản lý dự trữ: vàng trở lại trung tâm
Những chuyển động âm thầm quanh kho vàng cho thấy một thay đổi căn bản trong cách các quốc gia nhìn nhận dự trữ ngoại hối và bảo vệ tài sản. Theo một đánh giá, sự dịch chuyển từ Fed New York sang Ngân hàng Anh – giảm 40 tấn ở New York, tăng 46 tấn ở London trong tháng 8 – phản ánh lo ngại rộng hơn về mức độ an toàn của dự trữ quốc gia và niềm tin giữa các nước. Xu hướng này được dự báo sẽ tiếp diễn trong 12 tháng tới, với 9% ngân hàng trung ương cho biết sẽ tiếp tục đa dạng hóa địa điểm cất giữ. Thông điệp chính là: hệ thống dự trữ dựa trên niềm tin vào một vài trung tâm tài chính đã hết thời. Thay vào đó, mỗi quốc gia đang xây một kiến trúc an ninh tài chính riêng, trong đó vàng – với khả năng lưu trữ giá trị ngoài hệ thống tiền tệ – trở lại vị trí trung tâm của chiến lược bảo vệ chủ quyền kinh tế.
