Từ người học thành người kể chuyện
Video kể chuyện di sản là sản phẩm do học sinh tự tìm hiểu tư liệu, xây dựng kịch bản, ghi hình và thuyết minh để giới thiệu lịch sử, văn hóa địa phương bằng góc nhìn của mình. Cách học ấy đáng chú ý vì biến di sản từ nội dung phải ghi nhớ thành câu chuyện các em có thể tự khám phá và kể lại.
Tại Trường THCS Vĩnh Lộc – Phân hiệu 1, xã Vĩnh Lộc, hơn 300 học sinh tham gia cuộc thi “Thành Nhà Hồ – Di sản gọi tên em”. Sau năm tháng phát động, ban tổ chức nhận 11 video; mỗi lớp thực hiện một sản phẩm dài từ 3 đến 5 phút. Các em tự chọn nội dung, ghi hình và thuyết minh, thay vì chỉ nghe giới thiệu trong một chuyến tham quan.
Học sinh làm video về Thành Nhà Hồ không chỉ thuật lại lịch sử, kiến trúc của di sản thế giới được UNESCO ghi danh năm 2011. Nhiều clip gửi gắm lời nhắc giữ gìn cảnh quan, như “Giữ một viên đá – Giữ cả lịch sử”. Đây là điểm mạnh của hoạt động: kiến thức được nối với lựa chọn và hành vi cụ thể của người trẻ.
Lam Kinh qua lời dẫn của những hướng dẫn viên nhỏ tuổi
Ở Trường THCS Lam Sơn, cuộc thi “Em là hướng dẫn viên di tích quê em” đưa học sinh đến với Lam Kinh bằng một vai trò chủ động hơn. Sau năm tháng, cuộc thi nhận 12 video. Các em tự viết kịch bản, quay clip và hóa thân thành hướng dẫn viên, giới thiệu những địa điểm như Chính điện, Thái miếu và bia Vĩnh Lăng.
Lam Kinh gắn với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, Anh hùng dân tộc Lê Lợi và lịch sử triều Hậu Lê. Một số video mở rộng câu chuyện sang lễ hội, phong tục, làng nghề và đặc sản địa phương, giúp người xem thấy di tích không tách rời đời sống vùng đất Lam Sơn. Việc tự lựa chọn cách kể cũng buộc học sinh tìm hiểu, phối hợp và cân nhắc điều gì có ý nghĩa với bạn bè.
Học sinh được hỗ trợ vé tham quan miễn phí và thuyết minh tại di tích để trực tiếp tìm hiểu, thu thập tư liệu. Sự hỗ trợ ấy khiến việc làm phim dựa trên trải nghiệm tại chỗ, chứ không chỉ ghép thông tin có sẵn. Khi tự đứng trước máy quay để kể chuyện, các em vừa tập diễn đạt vừa học cách chịu trách nhiệm với điều mình giới thiệu.
Một cách học lịch sử gắn với trách nhiệm gìn giữ
Hai cuộc thi cho thấy giáo dục di sản có thể vượt khỏi khuôn khổ sách vở và những chuyến tham quan nghe thuyết minh. Học sinh trực tiếp chọn đề tài, viết kịch bản, quay phim và hoàn thiện lời dẫn; mỗi công đoạn là một lần các em chủ động kiểm chứng, sắp xếp kiến thức và thể hiện cách nhìn. Video vì thế vừa là bài thực hành sáng tạo nội dung, vừa là dịp rèn kỹ năng kể chuyện và làm việc cùng bạn bè.
Từ ngày 26/10/2026, các video được đăng trên các trang thông tin về Thành Nhà Hồ và Lam Kinh để giới thiệu di sản qua góc nhìn trẻ trung, gần gũi. Ban tổ chức hướng tới sự phối hợp giữa đơn vị quản lý di sản, nhà trường, gia đình và cộng đồng, đồng thời khuyến khích học sinh ứng xử văn minh, giữ gìn cảnh quan và chia sẻ thông tin có trách nhiệm.
Công tác chấm thi, tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra trong tháng 1/2027; lễ trao giải được dự kiến tổ chức trong chương trình Lễ Thượng nêu – Tết xưa vào ngày 22 tháng Chạp tại Di sản thế giới Thành Nhà Hồ. Dù giải thưởng là điểm hẹn, giá trị bền hơn nằm ở quá trình các em tự học để kể lại lịch sử quê nhà. Khi học sinh trở thành người dẫn chuyện, tình yêu di sản có cơ hội lan từ lớp học đến bạn bè và cộng đồng.
