Piano như ngôn ngữ chung của ngoại giao văn hóa
Hòa nhạc piano Nhật Bản Việt Nam là những chương trình biểu diễn piano cổ điển được tổ chức với sự tham gia của nghệ sĩ hai nước, nơi các kiệt tác âm nhạc thế giới đối thoại với tác phẩm Việt Nam, qua đó biến phím đàn thành cầu nối ngoại giao văn hóa, tăng cường giao lưu nghệ thuật và thắt chặt quan hệ hữu nghị giữa cộng đồng sáng tạo và khán giả đôi bên. Điểm đáng nói ở các sự kiện này không phải chỉ là kỹ thuật biểu diễn, mà là thái độ của hai nền văn hóa khi chọn piano làm “ngôn ngữ thứ hai”. Khi Nhật Bản và Việt Nam cùng ngồi bên bàn phím, họ chấp nhận lắng nghe nhau trong một không gian không còn ranh giới ngôn ngữ. Đó là ngoại giao văn hóa qua âm nhạc ở dạng tinh khiết: không diễn ngôn, không khẩu hiệu, chỉ còn lại âm thanh và sự đồng cảm. Và chính vì thế, những buổi hòa nhạc này xứng đáng được nhìn nhận như hoạt động đối ngoại mềm, chứ không chỉ là chương trình giải trí.
Đà Nẵng: nơi phím đàn mở rộng quan hệ Nhật Bản – Việt Nam
Tối 25/10 tại Nhà hát Trưng Vương, chương trình Hòa nhạc Piano hữu nghị Nhật Bản - Việt Nam diễn ra với sự tham gia của nghệ sĩ piano Nhật Bản Asakura Sumire cùng các nghệ sĩ piano đến từ thành phố Đà Nẵng. Việc Tổng Lãnh sự quán Nhật Bản tại Đà Nẵng phối hợp UBND thành phố và Connecting Da Nang Worldwide tổ chức sự kiện cho thấy piano đang được dùng như một công cụ ngoại giao văn hóa có chủ đích. Asakura Sumire, tốt nghiệp cử nhân và thạc sĩ tại Tokyo College of Music, từng đoạt giải California International Young Artists và Kawai Piano Competition, không xuất hiện như “ngôi sao ngoại quốc” mà như một đối tác nghệ thuật bình đẳng. Khi cô cùng nghệ sĩ Đà Nẵng chia sẻ sân khấu, hình ảnh hai bên ngồi cạnh nhau bên phím đàn gửi đi thông điệp mạnh hơn mọi bài phát biểu: quan hệ hữu nghị được xây bằng hợp tác sáng tạo, không phải bằng nghi thức. Chương trình được kỳ vọng mang đến cho khán giả yêu âm nhạc tại Đà Nẵng một đêm biểu diễn giàu cảm xúc, qua đó lan tỏa những giá trị nhân văn và tinh thần kết nối thông qua nghệ thuật.
Bốn cây đàn piano và cuộc đối thoại giữa tinh hoa thế giới với âm nhạc Việt
Nếu Đà Nẵng cho thấy piano có thể làm nhiệm vụ ngoại giao, thì tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, phím đàn lại trở thành nơi đối thoại giữa di sản thế giới và tiếng nói Việt Nam. Diễn ra vào 20 giờ ngày 1.11 tại Phòng hòa nhạc lớn, chương trình “Nghệ thuật hòa tấu – Cuộc hội ngộ của những kiệt tác trên bốn cây đàn piano” quy tụ 32 nghệ sĩ, giảng viên Khoa Piano. Đây không chỉ là một buổi biểu diễn piano cổ điển, mà là tuyên ngôn về vị thế đào tạo hàn lâm của Học viện. Chương trình đưa khán giả đi qua nhiều phong cách âm nhạc, từ Mozart, Glinka, Mendelssohn đến Smetana và Tchaikovsky, cùng Rhapsody in Blue của Gershwin và Warsaw Concerto trong bản chuyển soạn cho bốn piano lần đầu ra mắt công chúng. Không có sự hỗ trợ của nhiều nhạc cụ khác nhau, các nghệ sĩ phải phối hợp chặt chẽ trong tổ chức âm thanh, phân chia bè và xử lý sắc thái để tái hiện cấu trúc, màu sắc và sức biểu cảm của nguyên tác. Hình thức hòa tấu này đặt ra yêu cầu cao về kỹ thuật, khả năng lắng nghe, tương tác và phối hợp giữa các nghệ sĩ – một thử thách mà chỉ những cơ sở đào tạo có truyền thống lâu dài mới dám nhận.
Từ kiệt tác âm nhạc thế giới đến tiếng nói Việt Nam trên phím đàn
Điểm quan trọng nhất của chương trình tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam là việc đặt âm nhạc Việt Nam cạnh các kiệt tác âm nhạc thế giới mà không hề tự ti. Giữa những tên tuổi quốc tế, Tổ khúc cho 4 piano của nhạc sĩ Đặng Hữu Phúc với hai chương Dance và Phiên chợ vùng cao mang đến dấu ấn riêng: chất liệu dân gian Việt Nam được đưa vào ngôn ngữ piano đương đại trong một tác phẩm nguyên bản cho bốn cây đàn. Đây là ngoại giao văn hóa qua âm nhạc theo nghĩa rộng: Việt Nam không chỉ tiếp nhận di sản quốc tế, mà còn gửi đi tiếng nói sáng tạo của mình. Đặt bên cạnh những tên tuổi lớn của âm nhạc thế giới, sáng tác của Đặng Hữu Phúc cho thấy âm nhạc Việt Nam có thể đối thoại với những truyền thống quốc tế bằng tiếng nói riêng. Khi khán giả nghe Phiên chợ vùng cao sau Tchaikovsky hay Gershwin, họ nhận ra bản sắc Việt không đối lập với tính hàn lâm, mà bổ sung cho nó bằng nhịp điệu, màu sắc và ký ức văn hóa.
70 năm Học viện Âm nhạc Quốc gia: phím đàn nối dài di sản và tương lai
Chương trình hòa tấu trên bốn cây đàn piano không thể tách khỏi bối cảnh 70 năm hình thành và phát triển của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Từ những ngày đầu còn thiếu thốn về nhạc cụ, tài liệu và đội ngũ giảng dạy, Khoa Piano đã cùng Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam) đặt những viên gạch đầu tiên cho nền đào tạo piano chuyên nghiệp ở nước ta. Bảy thập kỷ trôi qua, những phím đàn nối dài truyền thống sư phạm, đưa nhiều thế hệ nghệ sĩ Việt Nam đến với sân khấu lớn và chuẩn mực biểu diễn quốc tế. Nhìn lại chặng đường 70 năm, chương trình hòa tấu lần này không chỉ giới thiệu tác phẩm có giá trị nghệ thuật, mà còn là cơ hội để đội ngũ giảng viên trực tiếp thể hiện năng lực biểu diễn, tinh thần cộng tác và sự gắn bó với nghề. Trong đêm hòa tấu, bốn cây đàn piano cùng vang lên như hình ảnh của sự tiếp nối giữa các thế hệ nghệ sĩ, giữa di sản âm nhạc thế giới và khát vọng sáng tạo của Việt Nam. Khi đặt cạnh những buổi hòa nhạc piano Nhật Bản – Việt Nam ở Đà Nẵng, bức tranh hiện lên rõ ràng: piano đang trở thành cầu nối văn hóa, vừa hướng ra thế giới, vừa khẳng định nội lực của các thiết chế âm nhạc quốc gia.
