Ba hướng đi trong một thế giới đang tái cấu trúc
Vị thế kinh tế Việt Nam là vai trò mà đất nước hướng tới trong mạng lưới sản xuất, công nghệ và tăng trưởng quốc tế, được định hình bằng năng lực trong nước và mức độ gắn kết với các đối tác toàn cầu. Sáng 28/10, tại Diễn đàn Kinh tế Mùa Thu 2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng đối thoại 60 phút với Stephan Mergenthaler, Giám đốc điều hành Diễn đàn Kinh tế Thế giới, và nêu ba ưu tiên để từng bước xác lập vai trò đó. Đây không nên được hiểu như một danh sách mục tiêu rời rạc: công nghệ, chuỗi cung ứng và đóng góp tăng trưởng chỉ tạo thành chiến lược khi được triển khai đồng bộ. Bối cảnh khiến lựa chọn này cấp thiết là cạnh tranh giữa các nước lớn ngày càng lan sang kinh tế, dữ liệu, năng lượng và tiêu chuẩn; toàn cầu hóa tiếp diễn nhưng phân mảnh hơn, còn AI đang đổi cách sản xuất và phân bổ lợi thế.
Thông điệp chính đáng chú ý không phải là tham vọng đứng ở đâu trên bản đồ, mà là Việt Nam sẽ tạo ra giá trị gì để trở thành đối tác khó thay thế. Trong môi trường nhiều bất định, dựa mãi vào lợi thế chi phí hay các động lực tăng trưởng truyền thống sẽ không đủ. Tự chủ chiến lược vì thế phải đi cùng hội nhập: tăng sức chống chịu trong nước nhưng vẫn mở rộng hợp tác, đa dạng hóa thị trường, đối tác và nguồn cung. Đó là phép thử thực tế cho các ưu tiên chiến lược Việt Nam: liệu chúng có chuyển thành năng suất cao hơn, liên kết sâu hơn và cơ hội rõ ràng hơn cho doanh nghiệp, người lao động hay không.
Công nghệ phải tạo năng lực sản xuất, không chỉ tạo tiếng vang
Ưu tiên thứ nhất là hướng tới vai trò trung tâm công nghệ số mới nổi, đồng thời phát triển năng lượng mới và sản xuất nông nghiệp xanh. Tầm nhìn này hợp lý vì công nghệ có thể nâng năng suất và mở thêm những ngành tăng trưởng mới; nhưng tuyên bố tham vọng không tự tạo ra năng lực. Công nghệ Việt Nam cần được đo bằng khả năng nghiên cứu, làm chủ, ứng dụng và thương mại hóa, thay vì chỉ bằng lượng vốn đầu tư hay số dự án được công bố. Chính phủ cũng đặt khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở vị trí đột phá để đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng chất lượng và sức cạnh tranh.
Điều quyết định là công nghệ phải gắn với kỹ năng và hoạt động của doanh nghiệp trong nước. Việt Nam có dân số hơn 100 triệu người, nguồn nhân lực dồi dào, truyền thống coi trọng giáo dục và khả năng học hỏi, thích ứng nhanh. Đây là nền tảng đáng kể, nhưng chỉ thành lợi thế nếu đào tạo đáp ứng nhu cầu mới và doanh nghiệp có cơ hội tham gia sâu vào quá trình phát triển sản phẩm. Thu hút đầu tư có chọn lọc, gắn với chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực, vì thế thuyết phục hơn chạy theo quy mô vốn. Người dân sẽ chỉ cảm nhận được giá trị của ưu tiên này khi nó tạo việc làm có kỹ năng, dịch vụ tốt hơn và cơ hội cải thiện thu nhập.
Chuỗi cung ứng: từ điểm đến đầu tư thành mắt xích đáng tin
Ưu tiên thứ hai là trở thành mắt xích quan trọng, đáng tin cậy trong chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị khu vực, toàn cầu. Đây là lựa chọn thực tế trong bối cảnh doanh nghiệp quốc tế cần phân tán rủi ro và tìm những mạng lưới có khả năng duy trì hoạt động khi thương mại bị gián đoạn. Tuy nhiên, chuỗi cung ứng Việt Nam sẽ không được nâng cấp chỉ nhờ vị trí địa lý hay lời mời gọi đầu tư. Độ tin cậy phải được chứng minh qua năng lực nhà cung ứng, hạ tầng, kỹ năng lao động và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng cao.
Bởi vậy, định hướng chuyển từ “đầu tư tại Việt Nam” sang “đầu tư cùng Việt Nam” là phần đáng giá nhất của thông điệp: nhà đầu tư được khuyến khích liên kết với doanh nghiệp trong nước, viện nghiên cứu và trường đại học để phát triển công nghệ, nhân lực và mạng lưới cung ứng. Cách tiếp cận này cần được biến thành cơ chế hợp tác có kết quả cụ thể, thay vì để doanh nghiệp nội địa đứng ngoài những khâu tạo giá trị cao. Nhà nước cũng nêu chủ trương cải cách thể chế, nâng năng lực quản trị và giảm thời gian, chi phí tuân thủ. Nếu thực thi nhất quán, Việt Nam có thể chuyển từ nơi đặt nhà máy thành đối tác cùng thiết kế, cung ứng và cải tiến sản phẩm.
Đóng góp tăng trưởng cần dựa trên nội lực và hợp tác
Ưu tiên thứ ba là đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng khu vực và thế giới bằng quản trị hiện đại, năng lực cạnh tranh và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây là bước đi đúng để vị thế kinh tế Việt Nam không chỉ được tính bằng lượng hàng xuất khẩu hay vốn đầu tư, mà còn bằng năng lực tham gia định hình giải pháp và tạo giá trị chung. Thủ tướng đồng thời nhấn mạnh tự chủ chiến lược phải gắn với hội nhập quốc tế chủ động, toàn diện và hiệu quả. Nói cách khác, tự chủ không đồng nghĩa khép cửa; đó là khả năng hợp tác từ một nền tảng đủ sức lựa chọn đối tác, bảo vệ lợi ích và chia sẻ trách nhiệm.
Tầm nhìn này có nền tảng tài chính để ứng phó cú sốc và tiếp tục đầu tư: nợ công được nêu ở mức khoảng 34% GDP. Dư địa ấy chỉ có ý nghĩa nếu được phân bổ hiệu quả cho hạ tầng chiến lược, năng lực sản xuất và chất lượng sống. Thử thách lớn nhất vẫn là khâu thực thi: cải cách thể chế phải đi cùng kết quả mà người dân và doanh nghiệp nhận thấy, còn hợp tác quốc tế cần tạo dự án, sản phẩm và mạng lưới nhà cung ứng cụ thể. Ba ưu tiên chỉ có thể nâng tầm vị thế khi được nối thành một chu trình: công nghệ nâng năng suất, chuỗi cung ứng mở rộng cơ hội, và nội lực mạnh hơn giúp Việt Nam đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng chung. Đó là thước đo cần theo đuổi, thay vì chỉ dừng ở tham vọng.
