Hạn chót là cam kết, không phải mục tiêu co giãn
Hạ tầng phục vụ APEC là hệ thống công trình giao thông, hội nghị và đô thị cần được hoàn thành đúng hạn, bảo đảm chất lượng và tiếp tục phục vụ cộng đồng sau khi sự kiện kết thúc. Ngày 25/10, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cùng đoàn công tác Trung ương làm việc với lãnh đạo tỉnh An Giang, kiểm tra việc thực hiện cơ chế tháo gỡ vướng mắc cho các dự án tại Phú Quốc. Thông điệp đáng chú ý không phải chỉ là phải chạy nhanh, mà là không được biến thời hạn thành lý do để hạ chuẩn hay buông lỏng giám sát. Mốc hoàn thành chậm nhất ngày 30/6/2027 được xác định là bắt buộc. Với một sự kiện đối ngoại có ý nghĩa đặc biệt, đúng hạn là trách nhiệm; nhưng chỉ hoàn thành khi công trình an toàn, vận hành được và xứng đáng với nguồn lực đã bỏ ra.
Đoàn đã kiểm tra các dự án trọng điểm như mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, đường tỉnh ĐT.975, tuyến tàu điện đô thị đoạn 1, Đại lộ APEC và Trung tâm Hội nghị APEC. Đây không phải những hạng mục có thể đánh giá riêng lẻ: chúng phải kết nối thành một mạng lưới phục vụ khách quốc tế, người dân và hoạt động kinh tế thường ngày. Vì vậy, quản lý tiến độ dự án APEC cần dựa trên khối lượng thực tế tại công trường, thay vì chỉ nhìn vào báo cáo giải ngân hay những mốc trên giấy.
Tiến độ đang chạy, nhưng các điểm nghẽn vẫn rõ
Phú Quốc đang triển khai 21 công trình, dự án phục vụ hội nghị, gồm 11 dự án đầu tư công và 10 dự án PPP hoặc đầu tư kinh doanh. Tính đến ngày 22/10, giải ngân đạt 9.385 tỷ đồng trên kế hoạch vốn năm 2026 là 13.477 tỷ đồng, tương đương 69,64%. Con số này cho thấy nguồn lực đã được đưa vào thực hiện, nhưng chưa thể xem là bảo đảm các hạng mục đều sẽ về đích. Tiến độ giữa các dự án không đồng đều: một số công trình đầu tư công đạt gần 60%, trong khi khu tái định cư Hàm Ninh mới đạt 13,2%.
Các vướng mắc gồm giải phóng mặt bằng, vật liệu, nhân công, thiết bị, thủ tục và vốn; phía chỉ đạo cũng nêu những nguyên nhân chủ quan như chuẩn bị đầu tư chưa kỹ, phải đổi vị trí hoặc quy mô, năng lực một số nhà thầu chưa tương xứng và di dời hạ tầng kỹ thuật chậm. Những nguyên nhân này cần được xử lý bằng kế hoạch cụ thể, không phải bằng cách nới thời hạn. Tuyến tàu điện đô thị đoạn 1, ĐT.975, Đại lộ APEC, dự án kè và san lấp 57 ha, hai hồ nước cùng hạng mục ngầm hóa hạ tầng ở An Thới được yêu cầu lập phương án bù tiến độ.
Ba không phải đi cùng một kỷ luật thực thi
Chỉ đạo đặt ra tinh thần “Ba không”: không lùi tiến độ, không hạ chuẩn chất lượng và không để xảy ra sai phạm. Đây là cách tiếp cận đúng, bởi thúc ép hoàn thành mà bỏ qua an toàn, nghiệm thu hoặc tính minh bạch sẽ chuyển rủi ro từ công trường sang người sử dụng. Thi công phải đúng pháp luật, công khai và không gây thất thoát, lãng phí; những khối lượng làm trước khi dự án được phê duyệt hoặc hợp đồng được ký cần được kiểm định, nghiệm thu độc lập trước khi ghi nhận và thanh toán.
Kỷ luật tiến độ cũng phải bảo vệ quyền lợi của cư dân. Các khu tái định cư cần được hoàn thành trước để người nhường đất có nơi ở ổn định, bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ; điều kiện sinh hoạt của công nhân và người lao động đến Phú Quốc cũng không thể bị xem nhẹ. Đây là phép thử thực chất của một dự án công: công trình không thể được gọi là thành công nếu lợi ích của sự kiện đạt được bằng cách đẩy chi phí xã hội sang người dân. Chính phủ cho biết sẽ tiếp tục chỉ đạo các bộ, ngành và địa phương tháo gỡ vướng mắc, đồng thời bảo đảm an toàn trong thi công và khai thác.
Công trình Phú Quốc phải sống lâu hơn một hội nghị
APEC là hạn hoàn thành trước mắt, không nên trở thành lý do duy nhất để xây dựng. Định hướng được nêu rõ: các công trình phải có tầm nhìn phát triển lâu dài, được khai thác hiệu quả và đóng góp thiết thực cho kinh tế - xã hội của Phú Quốc và đất nước. Điều đó đòi hỏi đánh giá từ đầu xem sân bay, đường sá, tàu điện, hồ nước và hạ tầng đô thị sẽ phục vụ cư dân, du khách và hoạt động kinh tế ra sao sau hội nghị. Hạ tầng APEC 2027 chỉ tạo ra giá trị bền vững khi các hạng mục kết nối thành hệ thống đồng bộ, có kế hoạch vận hành và bảo trì rõ ràng.
Tầm nhìn ấy còn cần hiện diện trong chất lượng dịch vụ và quản lý. Chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong vận hành sân bay và đô thị được kỳ vọng nâng hiệu quả quản trị, phục vụ người dân lẫn du khách. Cảnh quan sáng, xanh, sạch, đẹp cũng không thể chỉ được chỉnh trang trên các tuyến đón khách quốc tế; đó nên là điều kiện sống thường ngày của cộng đồng. Phát triển Phú Quốc vì thế cần được đo bằng năng lực sử dụng lâu dài của công trình, sự an toàn và mức độ cải thiện đời sống, chứ không chỉ bằng việc kịp hoàn thành trước ngày khai mạc.
Kết luận, hạn 30/6/2027 phải được giữ vững, nhưng không thể đạt bằng mọi giá. Tỉnh cần biến cam kết tiến độ thành kế hoạch bù cụ thể, công khai số liệu, kiểm soát nghiệm thu và bảo vệ quyền lợi người dân. Khi chất lượng, liêm chính và tầm nhìn sau sự kiện được đặt ngang với tốc độ, các công trình Phú Quốc mới thực sự trở thành tài sản lâu dài thay vì những hạng mục chỉ phục vụ một kỳ hội nghị.
