Di sản tạo nền tảng cho kinh tế địa phương
Làng nghề Bát Tràng là không gian sản xuất và truyền trao nghề gốm, nơi giá trị văn hóa bản địa có thể tạo sinh kế, sức hút du lịch và lợi thế cạnh tranh cho kinh tế nông thôn. Với ba làng nghề gốm sứ truyền thống Bát Tràng, Giang Cao và Kim Lan, địa phương sở hữu nền tảng hiếm có để kết nối sản xuất, thương mại và trải nghiệm văn hóa.
Lợi thế ấy không chỉ nằm ở sản phẩm đẹp. Gốm Bát Tràng mang theo câu chuyện về đất, lửa, kỹ thuật và bàn tay người thợ; khi câu chuyện được truyền tải tốt, sản phẩm có thể vượt khỏi cuộc đua cạnh tranh bằng giá. Bát Tràng còn có 70 sản phẩm được công nhận OCOP và vùng rau an toàn Văn Đức rộng gần 200ha, tạo cơ sở để kết nối làng nghề với nông nghiệp và du lịch trải nghiệm.
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, xã có diện tích 20,67km², hơn 48.100 dân và 26 thôn. Không gian rộng hơn mở thêm cơ hội, nhưng giá trị kinh tế sẽ bền vững hơn nếu các sản phẩm OCOP, hoạt động du lịch và nghề gốm cùng kể một câu chuyện địa phương nhất quán.
Từ sản phẩm OCOP đến sinh kế nông thôn
Bát Tràng có lý do để xem làng nghề là một động lực kinh tế, chứ không chỉ là di sản cần trưng bày. Năm 2025, xã hoàn thành hoặc vượt cả 12 chỉ tiêu được giao, tăng trưởng kinh tế đạt 8%, thu ngân sách nhà nước hơn 45,7 tỷ đồng, bằng 110,9% dự toán; trong quý I/2026, tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn ước tăng 9,1%. Những con số này cho thấy đà phát triển, nhưng thước đo quan trọng hơn là nghề có tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân hay không.
Nghệ nhân Hà Thị Vinh cho rằng gắn sản xuất gốm với du lịch trải nghiệm và giới thiệu văn hóa có thể nâng giá trị sản phẩm, đồng thời mở thêm cơ hội cho cộng đồng. Hướng đi này có sức thuyết phục vì du khách không chỉ mua một món đồ; họ còn được hiểu quy trình làm gốm và gặp gỡ câu chuyện của người thợ.
Kết hợp du lịch làng nghề với vùng rau an toàn Văn Đức cũng giúp trải nghiệm nông thôn phong phú hơn. Tuy vậy, tăng lượng khách và mở rộng sản xuất không nên trở thành mục tiêu tự thân: chất lượng sản phẩm, lợi ích của cư dân và khả năng bảo vệ môi trường mới quyết định mô hình có bền lâu hay không.
Đưa làng nghề lên không gian số mà không đánh mất nghề
Nghệ nhân Hà Thị Vinh, truyền nhân đời thứ 15 của dòng họ Hà Hữu, theo đuổi hướng đưa nghề gốm đến gần người tiêu dùng mới bằng công nghệ số. Bà cùng cộng đồng làng nghề Bát Tràng tìm cách tiếp cận thương mại điện tử khám phá và TikTok Shop; gần đây, nhiều nghệ nhân học quay video, chia sẻ trước ống kính và gắn giỏ hàng trên nền tảng. Đây là bước chuyển đáng chú ý: người thợ không chỉ làm ra sản phẩm mà còn học cách kể câu chuyện phía sau nó.
Bà Vinh muốn dùng TikTok Shop để đưa câu chuyện văn hóa, lịch sử và tinh hoa nghề gốm đến người tiêu dùng trên cả nước. Cách làm này có thể giúp người mua hiểu vì sao một món gốm thủ công mang giá trị khác với hàng hóa vô danh. Nhưng kỹ năng làm nội dung và bán hàng cần đi cùng chất lượng, thông tin minh bạch và sự tôn trọng bản quyền, nếu không bản sắc dễ bị thu gọn thành hình ảnh quảng cáo.
Mô hình làng nghề số vì thế không thay thế bàn tay nghệ nhân; nó mở rộng con đường để sản phẩm tìm đến thị trường. Ở cấp xã, 26 tổ chuyển đổi số cộng đồng với hơn 320 tuyên truyền viên hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công và nền tảng số. Tỷ lệ hồ sơ hành chính được giải quyết đúng hạn hoặc trước hạn đạt 99,96%, một cải thiện thiết thực cho người dân, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất.
Bài toán phát triển là giữ được bản sắc
Hai hướng phát triển — mở rộng du lịch, sản xuất và đưa gốm lên môi trường số — chỉ bổ trợ cho nhau khi cùng gìn giữ bản sắc nghề. Bát Tràng đang đối mặt với yêu cầu cân bằng quy mô sản xuất với bảo vệ môi trường làng nghề, nâng chất lượng nguồn nhân lực và bảo tồn văn hóa trong quá trình đô thị hóa. Đây không phải phần việc phụ sau tăng trưởng; nó quyết định liệu lợi thế truyền thống còn nguyên giá trị cho thế hệ tiếp theo.
Trong giai đoạn 2026–2030, địa phương xác định tiếp tục xây dựng chính quyền chuyên nghiệp, hiện đại, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; đồng thời phối hợp phát triển du lịch làng nghề và trải nghiệm sinh thái nông nghiệp. Các nghệ nhân như bà Vinh cũng khuyến khích nhân rộng việc kể chuyện và giới thiệu sản phẩm trên không gian số.
Hướng đi đúng không phải chọn giữa bảo tồn và đổi mới. Bát Tràng cần để người làm nghề hưởng lợi từ thị trường mới, trong khi giữ chất lượng thủ công, truyền dạy kỹ năng và bảo vệ môi trường sống. Khi sản phẩm OCOP, du lịch và làng nghề số cùng dựa trên giá trị thật của di sản, phát triển nông thôn mới sẽ có nền móng vững hơn một chiến dịch quảng bá.
