Mạng lưới đào tạo AI cần gắn với năng lực thực tế
Trung tâm đào tạo AI chuyên sâu là cơ sở giáo dục được phát triển để đào tạo nhân lực trí tuệ nhân tạo, xây dựng năng lực nghiên cứu và hỗ trợ ứng dụng công nghệ thông qua chương trình, chuyên gia cùng hạ tầng dùng chung. Ngày 8/11/2026, Thủ tướng ban hành Quyết định 2146/QĐ-TTg phê duyệt dự án phát triển một số cơ sở đào tạo thành trung tâm chuyên sâu về AI trong giai đoạn 2026–2030. Đây là bước đi đáng chú ý, nhưng giá trị của dự án sẽ không nằm ở danh xưng “đại học AI” hay số lượng trung tâm. Thước đo phải là khả năng đào tạo người học đủ năng lực làm việc, đồng thời tạo ra nghiên cứu có thể giải quyết bài toán thật. Dự án đặt mục tiêu xây dựng mạng lưới thay vì để từng trường phát triển riêng lẻ, qua đó mở đường cho việc chia sẻ chương trình, chuyên gia, dữ liệu, phòng thí nghiệm và năng lực tính toán.
Mười cơ sở được chọn ban đầu gồm Đại học Công nghệ thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP.HCM, Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Đại học Bách khoa thuộc Đại học Đà Nẵng, Trường Đại học Kinh tế TP.HCM, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, Học viện Kỹ thuật mật mã, Học viện Kỹ thuật quân sự, Trường Đại học Sư phạm TP.HCM và Trường Đại học Việt Đức. Danh sách này kết hợp các trường kỹ thuật với cơ sở đào tạo kinh tế, sư phạm và những đơn vị có thế mạnh chuyên biệt. Tuy nhiên, được tham gia dự án chưa đồng nghĩa đương nhiên được công nhận là trung tâm AI chuyên sâu; việc công nhận dựa trên tiêu chí và kết quả đánh giá, còn danh sách có thể được rà soát, điều chỉnh hoặc bổ sung. Điều kiện ấy giúp tránh biến lựa chọn ban đầu thành đặc quyền lâu dài.

Mục tiêu nhân lực lớn, nhưng chất lượng mới là phép thử
Trong giai đoạn 2026–2030, mạng lưới đặt mục tiêu đào tạo lũy kế ít nhất 10.000 người học ở trình độ đại học trở lên, trong các chương trình AI chuyên sâu, AI kết hợp lĩnh vực khác và ứng dụng AI theo ngành; ít nhất 600 người trong số đó là nghiên cứu sinh AI. Dự án cũng hướng đến phát triển ít nhất 150 chuyên gia nòng cốt và nhà khoa học hàng đầu về AI, gồm tối thiểu 50 giảng viên. Những con số này phản ánh nhu cầu nhân lực AI ngày càng rộng, nhưng không nên biến chỉ tiêu tuyển sinh thành mục tiêu cuối cùng. Một mạng lưới có ý nghĩa phải tạo được đội ngũ vừa nắm nền tảng kỹ thuật, vừa hiểu lĩnh vực ứng dụng và có khả năng tiếp tục học hỏi khi công nghệ đổi thay.
Để tăng chất lượng, chương trình phải được đối sánh với các cơ sở giáo dục uy tín trên thế giới; dự án đặt mục tiêu có ít nhất 50 chương trình đạt kiểm định của tổ chức quốc tế có uy tín. Mạng lưới còn hướng đến thu hút chuyên gia quốc tế tham gia giảng dạy, nghiên cứu và trao đổi học thuật, đồng thời mở cơ hội cho người học thực tập, nghiên cứu ngắn hạn ở nước ngoài. Đây là hướng đi đúng, nhưng kết quả phụ thuộc vào việc các trường có biến hợp tác thành trải nghiệm học tập thực chất hay không. Đào tạo AI không thể chỉ là thêm vài học phần về thuật toán; cần kết hợp toán học, dữ liệu, kỹ năng triển khai và hiểu biết về những ngành sẽ sử dụng công nghệ.

Đại học phải nối được giảng đường với nghiên cứu và doanh nghiệp
Kế hoạch đào tạo chỉ thuyết phục khi đi cùng năng lực nghiên cứu. Đến năm 2030, dự án đặt mục tiêu hình thành ít nhất 20 nhóm nghiên cứu AI mạnh, ổn định và được đánh giá độc lập; đồng thời phát triển ít nhất 50 mô hình, bộ dữ liệu, chuẩn đánh giá, nền tảng hoặc công nghệ lõi phục vụ đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng. Dự án còn nhắm tới ít nhất 50 công nghệ, sản phẩm AI được ứng dụng hoặc chuyển giao cho cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức và cộng đồng. Những mục tiêu này cho thấy đại học không thể chỉ cung cấp bằng cấp: trường cần góp phần tạo tri thức, kiểm chứng giải pháp và chuyển kết quả nghiên cứu thành sản phẩm có ích.
Một ví dụ về cách kết nối ấy là hợp tác giữa Đại học Công nghệ thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội và Sunshine Group: Hiệu trưởng Chu Đức Trình cùng Chủ tịch Sunshine Group Đỗ Anh Tuấn ký biên bản ghi nhớ hợp tác. Hai bên dự kiến phối hợp cập nhật chương trình, đưa chuyên gia doanh nghiệp tham gia giảng dạy, tạo cơ hội thực tập và học kỳ doanh nghiệp, đồng thời hợp tác nghiên cứu AI, IoT, hệ thống nhúng và hạ tầng dữ liệu. Sinh viên có thể trực tiếp tham gia giải quyết vấn đề công nghệ tại doanh nghiệp và các đơn vị liên quan. Mô hình này đáng chú ý vì giúp người học tiếp xúc với nhu cầu thật; song doanh nghiệp cần trao cho trường bài toán nghiên cứu dài hạn, thay vì chỉ xem đại học như nguồn tuyển dụng.

Từ chỉ tiêu đến kết quả cần một cơ chế kiểm chứng
Thách thức lớn nhất không phải là tuyên bố tham vọng, mà là duy trì đầu tư cho giảng viên, dữ liệu, năng lực tính toán và phòng thí nghiệm. Dự án xác định các nhiệm vụ trọng tâm gồm tổ chức hoạt động mạng lưới, xây dựng chương trình và phát triển nhân lực trình độ cao, hình thành nhóm nghiên cứu, đầu tư hạ tầng và thúc đẩy chuyển giao công nghệ. Đây là các mắt xích phụ thuộc lẫn nhau: thiếu giảng viên giỏi thì khó có chương trình tốt; thiếu hạ tầng và dữ liệu thì nghiên cứu khó đi xa; thiếu đối tác ứng dụng thì sản phẩm có nguy cơ nằm lại trong phòng thí nghiệm. Vì vậy, vai trò của đại học và cao đẳng không chỉ là mở lớp, mà còn là phối hợp nguồn lực và chịu trách nhiệm về kết quả đào tạo, nghiên cứu.
Dự án sẽ được sơ kết vào năm 2028 và kết thúc năm 2030; Bộ Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm tổng hợp, báo cáo Thủ tướng định kỳ trước ngày 25/12 hằng năm. Các mốc này tạo cơ hội điều chỉnh sớm nếu mạng lưới không đạt tiến độ hoặc chất lượng chưa như kỳ vọng. Kết luận, lựa chọn mười cơ sở là khởi đầu hợp lý để tổ chức đào tạo AI trên quy mô liên kết, nhưng chưa phải bằng chứng rằng Việt Nam đã có đủ nhân lực AI hay năng lực nghiên cứu mạnh. Thành công phải được nhìn qua người học làm được gì, nhóm nghiên cứu tạo ra tri thức nào và công nghệ được ứng dụng ra sao. Nếu gắn được ba kết quả đó, các trung tâm AI mới thật sự trở thành hạ tầng phát triển nhân lực và công nghệ.






