Cơ chế mới mở lối cho những tồn tại kéo dài
Nghị quyết xử lý các dự án chung cư vi phạm là cơ chế đặc thù của Hà Nội nhằm khắc phục hậu quả về đất đai, trật tự xây dựng, đồng thời bảo vệ quyền lợi người mua nhà và gắn việc xử lý với chỉnh trang đô thị. HĐND thành phố thông qua nghị quyết trên cơ sở Luật Thủ đô số 02/2026/QH16, mở ra hướng tháo gỡ những vướng mắc kéo dài tại 12 dự án liên quan đến Tập đoàn Mường Thanh. Đây là bước chuyển cần thiết: nhiều năm qua, yêu cầu xử lý nghiêm sai phạm thường va vào bài toán người dân đã mua nhà, an cư và gặp khó khăn khi thực hiện quyền sở hữu, giao dịch. Nhưng nghị quyết mới chỉ mở đường, chưa tự nó giải quyết xong từng công trình. Hiệu quả sẽ phụ thuộc vào cách chính quyền phân loại, thẩm định và công khai phương án, cũng như việc buộc chủ đầu tư thực hiện đầy đủ trách nhiệm.
Sai phạm quy hoạch, xây dựng còn tạo áp lực lên giao thông, trường học, không gian công cộng và bãi đỗ xe. Vì thế, xử lý vi phạm đất đai không thể chỉ là quyết định pháp lý đối với một công trình; nó phải tính đến hệ quả đô thị đã hình thành và những hộ dân đang sống trong đó. Nếu thiếu giám sát từ khâu quy hoạch, cấp phép đến thi công và vận hành, những điểm nghẽn tương tự có thể tiếp tục phát sinh. Nghị quyết chỉ có ý nghĩa lâu dài khi đi kèm trách nhiệm giải trình và quản trị chặt chẽ hơn.
Với HH Linh Đàm, an cư phải đi cùng quyền lợi
Tại chung cư HH Linh Đàm, chính sách được nhìn qua câu hỏi rất cụ thể: các gia đình có thể tiếp tục ổn định cuộc sống hay không, và nếu phải di dời thì quyền lợi được bảo đảm thế nào? Anh Chu Minh Tuấn, cư dân tòa HH3B, đã sống ở khu vực hơn 10 năm; con cái quen trường lớp, gia đình gắn bó với môi trường sống. Anh mong sai phạm được xử lý nhưng người mua nhà không phải chịu thiệt thòi vì hành vi của chủ đầu tư. Đây không phải đòi hỏi miễn trừ sai phạm, mà là yêu cầu đặt trách nhiệm đúng chủ thể. Tâm trạng chờ đợi của cư dân chung cư Hà Nội cũng dễ hiểu: khi thông tin cụ thể chưa có, các gia đình khó tính toán việc học của trẻ, công việc và nơi ở.
Nghị quyết xác định người mua hoặc nhận chuyển nhượng hợp pháp, không có lỗi trong vi phạm, không phải gánh chi phí hay thiệt hại phát sinh từ việc chủ đầu tư khắc phục hậu quả. Nếu căn hộ thuộc diện phải di dời, người dân được ưu tiên mua nhà tại các dự án phát triển nhà ở do chủ đầu tư thực hiện; việc bồi thường, hỗ trợ cho người bị di dời được ưu tiên trước nghĩa vụ tài chính của chủ đầu tư. Những nguyên tắc này đáng ghi nhận, nhưng cư dân cần theo dõi cách chúng được áp dụng thực tế: thời gian bố trí chỗ ở, điều kiện học tập của trẻ nhỏ, công việc của các thành viên và việc chi trả hỗ trợ. Quyền trên văn bản chỉ trở thành bảo đảm khi có phương án rõ ràng, khả thi.
An toàn công trình và minh bạch phương án là phép thử
Nghị quyết không mặc định giữ lại mọi công trình, cũng không đặt mọi dự án vào cùng một kết cục. Việc xem xét cho công trình tồn tại phải căn cứ vào điều kiện nghiêm ngặt, gồm an toàn, phòng cháy, chữa cháy, hạ tầng và các yêu cầu theo quy định. Kết quả với từng công trình, thậm chí từng phần diện tích, sẽ do cấp có thẩm quyền xác định trong phương án được phê duyệt. Cách phân loại này hợp lý hơn một quyết định đồng loạt, bởi hiện trạng và mức độ rủi ro có thể khác nhau. Tuy nhiên, cư dân cần được tiếp cận thông tin khảo sát, kiểm định và giải pháp kỹ thuật, thay vì chỉ nhận thông báo kết luận. An toàn trong và sau quá trình xử lý phải là điều kiện tiên quyết, không phải phần giải thích bổ sung sau khi phương án đã chốt.
Bước tiếp theo là chủ đầu tư phối hợp với UBND cấp xã tổ chức di dời, bồi thường và hỗ trợ theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền, đồng thời bảo đảm kinh phí thực hiện nghĩa vụ và chi phí khắc phục theo quy định. Cư dân nên theo dõi cơ quan, cá nhân chịu trách nhiệm ở từng khâu, lịch trình thực hiện, căn cứ kiểm định và cách tiếp nhận ý kiến. Thành phố cũng cần công khai tiến độ và mục tiêu theo từng giai đoạn để người dân biết việc gì sẽ diễn ra, khi nào và ai chịu trách nhiệm. Nếu thiếu những điểm tựa ấy, sự bất định sẽ tiếp tục đè lên các gia đình, dù cơ chế đã được ban hành.
Quyết sách chỉ trọn vẹn khi cư dân được bảo vệ
Nghị quyết tạo cơ sở để Hà Nội đồng thời giữ kỷ cương pháp luật, buộc chủ đầu tư khắc phục hậu quả và xem xét quyền lợi của người mua nhà. Đó là hướng đi đúng, nhưng không nên đánh đồng việc mở cơ chế với việc đã xử lý xong 12 dự án. Với cư dân HH Linh Đàm, điều cần chờ không chỉ là quyết định công trình nào được giữ lại hay phải di dời, mà còn là bằng chứng an toàn, hỗ trợ thiết thực và thông tin đủ sớm để sắp xếp cuộc sống. Với thành phố, bài kiểm tra là thực thi nhất quán, minh bạch và có giám sát; với chủ đầu tư, đó là nhận đúng phần trách nhiệm của mình. Chỉ khi những điều ấy thành hiện thực, xử lý sai phạm mới vừa nghiêm minh, vừa không đẩy người dân vô lỗi vào cảnh bất an.
