Tuyến đường bộ là lựa chọn mới cho sầu riêng Malaysia
Hành lang logistics Trung Quốc là tuyến vận tải xuyên biên giới được Malaysia đề xuất để đưa sầu riêng tươi qua các nước Đông Nam Á tới người mua Trung Quốc. Đây là kế hoạch đang đàm phán, chưa phải tuyến đã vận hành. Malaysia đang trao đổi với Việt Nam, Thái Lan, Lào và Campuchia về việc thiết lập các tuyến đường bộ cho mặt hàng này. Tại phiên hỏi đáp ở Quốc hội Malaysia ngày 21/10, Bộ trưởng Nông nghiệp và An ninh Lương thực Mohamad Sabu cho biết các cuộc thảo luận đã diễn ra từ ngày 20/7. Quy mô thị trường tạo lý do để tìm đường đi mới: năm 2025, Malaysia xuất khẩu 18.370 tấn sầu riêng sang Trung Quốc. Tuy vậy, sản lượng xuất khẩu chưa tự bảo đảm hiệu quả; điều đáng kể là liệu tuyến mới có đưa trái cây đến nơi nhanh và ổn định hơn hay không.
Giảm lệ thuộc vào hàng không, nhưng thời gian vẫn là phép thử
Động lực trước mắt là chi phí vận chuyển hàng không cao, trong khi sầu riêng tươi khó chịu được hành trình kéo dài. Malaysia ước tính đường bộ có thể đưa hàng tới Trung Quốc trong khoảng ba đến bốn ngày, tạo thêm lựa chọn thay vì phụ thuộc chủ yếu vào máy bay. Điều này có thể giúp nhà xuất khẩu kiểm soát chi phí tốt hơn và cải thiện khả năng tiếp cận thị trường, nhưng thời gian dự kiến chỉ có ý nghĩa nếu các chặng nối tiếp nhau trơn tru. Với người mua Trung Quốc, lợi ích cuối cùng không nằm ở bản đồ tuyến đường mà ở việc có thể tìm được sầu riêng tươi với giá phải chăng hơn. Malaysia cũng cân nhắc đường biển, đường sắt và hàng không; đường biển có thời gian dài hơn, nên kém phù hợp với yêu cầu giữ độ tươi. Bài toán là cân bằng tốc độ, chi phí và chất lượng.
Các nước trung chuyển có vai trò, nhưng lợi ích chưa được bảo đảm
Với Việt Nam, Thái Lan, Lào và Campuchia, đề xuất này đặt ra một cơ hội tham gia sâu hơn vào thương mại biên giới ASEAN, nhưng không nên mặc định rằng việc có tuyến đi qua sẽ tự động đem lại lợi ích kinh tế. Cả bốn nước đều có hoạt động xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc, khiến đàm phán phức tạp hơn và tạo ra lợi ích cạnh tranh song song với khả năng hợp tác. Đây là điểm khác với một tuyến vận tải thuần túy: các bên vừa cần kết nối để hàng đi qua, vừa có sản phẩm cùng nhắm tới một thị trường. Nếu thỏa thuận được, hành lang có thể mở thêm phương án cho xuất khẩu sầu riêng ASEAN; nhưng mức độ hấp dẫn của tuyến sẽ phụ thuộc vào cách các bên phối hợp vận chuyển xuyên biên giới. Chưa có cơ sở để kết luận nước trung chuyển nào sẽ hưởng lợi nhiều nhất.
Đàm phán mới là bước đầu, chưa phải hành lang hoạt động
Hiện chưa có thông tin cho thấy các tuyến đường bộ mới đã chính thức được triển khai; Malaysia vẫn phải hoàn tất đàm phán trước khi kiểm chứng khả năng vận hành trên thực tế. Vì vậy, kế hoạch nên được nhìn nhận như một hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng, không phải giải pháp đã chứng minh được hiệu quả. Để vận chuyển hàng nông sản tươi qua nhiều nước, doanh nghiệp cần một hành trình đủ nhanh và có thể dự đoán; nguồn tin hiện chưa xác nhận các điều kiện vận hành cụ thể. Những lựa chọn đường biển, đường sắt và đường hàng không vẫn được Malaysia xem xét song song. Kết luận then chốt: ý tưởng mở tuyến đường bộ có sức nặng vì nhắm vào cả chi phí lẫn độ tươi, nhưng lợi thế cạnh tranh chỉ thành hiện thực khi đàm phán chuyển thành một tuyến xuyên biên giới hoạt động ổn định.
