An ninh năng lượng phải bao gồm cả lớp số
An ninh năng lượng là năng lực duy trì nguồn cung và vận hành liên tục các công trình thiết yếu, đồng thời bảo vệ hệ thống công nghệ, dữ liệu và điều khiển đang ngày càng gắn với hoạt động năng lượng. Bảy đơn vị thành viên Petrovietnam vừa ký biên bản ghi nhớ với Tổng công ty Công nghệ công nghiệp toàn cầu (GTINX), hướng hợp tác từ bảo vệ hạ tầng năng lượng, bảo đảm an ninh, an toàn đến chuyển đổi số và nghiên cứu công nghệ. Đây là hướng đi hợp lý: bảo vệ một nhà máy hay đường ống ngày nay không thể chỉ dựa vào hàng rào và quy trình ứng phó sự cố. Khi giám sát, điều khiển và bảo dưỡng dựa nhiều hơn vào dữ liệu, lỗ hổng số có thể trở thành rủi ro vận hành. Thỏa thuận vì thế đáng chú ý ở chỗ đặt an ninh vật lý và năng lực số trong cùng một khuôn khổ, thay vì xem chúng là hai chương trình tách biệt.
Rủi ro hạ tầng không còn là giả định xa
Bối cảnh khiến hợp tác này cấp thiết hơn là rủi ro đang hiện diện đồng thời ở nguồn cung, công trình và môi trường số. Các xung đột gần đây cho thấy hạ tầng dầu khí và công trình năng lượng trọng yếu có thể trở thành mục tiêu của thiết bị bay không người lái và tên lửa công nghệ cao. Trong khi đó, sản lượng khí trong nước có xu hướng giảm, khiến PV GAS bắt đầu nhập LNG từ năm 2023 để bổ sung cho các nhà máy điện, nhà máy đạm và khách hàng công nghiệp. Với người dân và doanh nghiệp, đây không phải chuyện riêng của các tập đoàn: hệ thống khí phục vụ điện, phân bón và sản xuất công nghiệp, nên gián đoạn có thể lan tới hoạt động thường ngày. An ninh năng lượng vì thế đòi hỏi vừa duy trì nguồn cung, vừa giữ cho hạ tầng và hệ thống điều khiển hoạt động an toàn, liên tục.
Bảy đơn vị, nhiều mắt xích của chuỗi năng lượng
Giá trị của thỏa thuận Petrovietnam GTINX nằm ở độ rộng của phạm vi hợp tác. PV GAS tập trung bảo vệ hạ tầng khí, hệ thống công nghệ thông tin và điều khiển, đồng thời nghiên cứu cảm biến, trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu để giám sát, phát hiện rò rỉ, cảnh báo sớm. BSR hướng tới bảo vệ Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, an toàn hệ thống điều khiển và số hóa bảo dưỡng, quản lý tài sản, logistics. Vietsovpetro, PV Power, PVMR, Viện Dầu khí Việt Nam và PTSC mở rộng các nội dung sang công nghệ số, an toàn thông tin, nghiên cứu, dịch vụ kỹ thuật, dữ liệu và đào tạo. Cách tiếp cận theo nhiều mắt xích có triển vọng hơn một dự án công nghệ đơn lẻ: rủi ro không dừng ở cổng nhà máy mà nối với vận hành, bảo trì và chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, danh mục rộng chỉ có ý nghĩa khi từng đơn vị xác định rõ bài toán ưu tiên.
Phép thử là sản phẩm và kết quả triển khai
Chuyển đổi số chỉ làm tăng mức an toàn khi công nghệ được đưa vào quy trình cụ thể, có trách nhiệm vận hành và đánh giá hiệu quả. PVMR dự kiến số hóa nghiệp vụ, dùng camera thông minh, AI, IoT và Bản sao số trong giám sát, quản lý, vận hành, bảo dưỡng, sửa chữa công trình; Viện Dầu khí Việt Nam và GTINX cũng nêu hợp tác nghiên cứu, thử nghiệm, xây dựng tiêu chuẩn, chuyển giao và đào tạo. Đây là những hướng đi thực tế, nhưng biên bản ghi nhớ mới tạo khuôn khổ chứ chưa chứng minh hiệu quả. Tổng Giám đốc Petrovietnam Lê Mạnh Cường đề nghị sớm cụ thể hóa chương trình phối hợp bằng mục tiêu, tiến độ và sản phẩm đầu ra rõ ràng. Bước tiếp theo nên là chọn các điểm rủi ro cao, thử nghiệm giải pháp, kiểm chứng khả năng tương thích với hệ thống hiện hữu rồi mới mở rộng. Kết luận sẽ nằm ở mức giảm sự cố và khả năng duy trì vận hành, không phải số lượng công nghệ được nêu.
