Không có học sinh hạnh phúc nếu thầy cô đang kiệt sức
Sức khỏe tâm thần giáo viên là trạng thái cân bằng cảm xúc, tâm lý và xã hội của người thầy trong công việc, thể hiện ở khả năng dạy học với niềm vui, kiểm soát căng thẳng, duy trì mối quan hệ tích cực với học sinh, đồng nghiệp và gia đình, đồng thời không rơi vào tình trạng kiệt sức giáo dục kéo dài làm bào mòn động lực nghề nghiệp.
Tại một hội thảo góp ý Bộ tiêu chí “Trường học hạnh phúc”, các chuyên gia đã nói thẳng: sẽ không thể có những học sinh hạnh phúc nếu thầy cô giáo luôn trong trạng thái kiệt sức và áp lực. Kiệt sức giáo dục không phải chuyện cá nhân; đó là vấn đề cấu trúc, khi giáo viên bị kẹp giữa kỳ vọng thành tích, áp lực phụ huynh và gánh nặng hành chính. Hậu quả là bầu không khí lớp học căng thẳng, tương tác thầy – trò dễ bùng nổ xung đột, và mọi khẩu hiệu về “trường học hạnh phúc” trở nên trống rỗng. Bảo vệ và chăm sóc sức khỏe tâm thần giáo viên vì thế phải được xem là nền tảng cốt lõi của bất kỳ mô hình trường học hạnh phúc nào.
Từ 18 xuống 9 tiêu chí: bớt hình thức để bớt áp lực cho giáo viên
Tháng 10/2023, Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh ban hành Bộ tiêu chí “Trường học hạnh phúc” gồm 18 tiêu chí, áp dụng tại 100% cơ sở giáo dục trên địa bàn. Sau 3 năm triển khai và sắp xếp lại đơn vị hành chính, với quy mô trường lớp và đối tượng học sinh đa dạng hơn, Sở đang điều chỉnh bộ tiêu chí theo hướng tinh gọn, từ 18 xuống còn 9 tiêu chí, tránh hình thức và không tạo thêm gánh nặng hành chính cho các trường học. Theo bà Huỳnh Lê Như Trang, dự thảo mới phải giúp các trường nhận diện điều đã làm tốt, điều cần cải thiện và lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện của mình, thay vì biến tiêu chí thành cuộc chạy đua hồ sơ, báo cáo.
Việc chuẩn bị ban hành bộ tiêu chí “Trường học hạnh phúc” tinh gọn còn 9 tiêu chí cho thấy hạnh phúc trong giáo dục phải bắt đầu từ sự thực chất, không hình thức và không gánh nặng thi đua. Nếu bộ tiêu chí khiến giáo viên thêm áp lực, nó đi ngược mục tiêu bảo vệ sức khỏe tâm thần giáo viên. Ngược lại, một khung tiêu chí gọn, rõ, tập trung vào môi trường làm việc, sự tôn trọng và hỗ trợ tâm lý giáo viên mới có thể tạo ra thay đổi bền vững. Quan trọng hơn, Sở tiếp tục lấy ý kiến nhà khoa học, chuyên gia và cán bộ quản lý để hoàn thiện dự thảo trước khi trình ban hành, biến xây dựng trường học hạnh phúc thành quá trình điều chỉnh liên tục chứ không phải chiến dịch phong trào.
Chuyển đổi số: cơ hội hay “cơn sóng” làm giáo viên kiệt sức?
Trong bối cảnh thành phố đẩy mạnh xây dựng “Trường học số”, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các công cụ công nghệ vào giảng dạy được kỳ vọng tạo ra bước đột phá. Nhưng mặt trái của cuộc đua này là áp lực tâm lý không nhỏ đang đè nặng lên vai đội ngũ giáo viên. Họ phải liên tục đổi mới phương pháp, cập nhật kiến thức, thích ứng với nền tảng mới, trong khi thời gian và điều kiện hỗ trợ lại có hạn. Không chỉ học sinh, giáo viên cũng chịu tác động trực tiếp từ quá trình chuyển đổi số; yêu cầu đổi mới và thích ứng với công nghệ đòi hỏi thêm thời gian, năng lực và hỗ trợ phù hợp.
Nếu không có chiến lược bảo vệ sức khỏe tâm thần giáo viên, chuyển đổi số rất dễ trở thành nguồn kiệt sức giáo dục mới. Theo các chuyên gia tâm lý giáo dục, bộ tiêu chí “Trường học hạnh phúc” gắn với “Trường học số” cần bổ sung tiêu chuẩn về “Hạnh phúc số” cho giáo viên. Điều này không chỉ là chuyện kỹ năng công nghệ, mà là quyền được nghỉ ngơi, được giới hạn thời gian trực tuyến, được hỗ trợ tâm lý giáo viên khi phải dạy – đánh giá – tương tác trong môi trường số liên tục. Công nghệ chỉ có ý nghĩa khi hỗ trợ con người học tập, kết nối và phát triển tốt hơn, thay vì tạo thêm áp lực không cần thiết.
Đặt sức khỏe tâm thần giáo viên vào trung tâm trường học hạnh phúc
Một trường học hạnh phúc không được đo bằng cảnh quan đẹp hay khẩu hiệu trên tường, mà bằng cách nhà trường quan tâm đến từng học sinh, hỗ trợ giáo viên và tổ chức các mối quan hệ dựa trên yêu thương, an toàn và tôn trọng. Điều này đòi hỏi hệ thống hỗ trợ tâm lý giáo viên rõ ràng: kênh lắng nghe, tư vấn chuyên môn, giảm bớt thủ tục, và một văn hóa quản lý cởi mở. Các chuyên gia nhấn mạnh, giáo viên cần được tôn trọng, lắng nghe, hỗ trợ về chuyên môn, đảm bảo sức khỏe thể chất – tâm thần, và được chấp nhận sai sót để có cơ hội điều chỉnh, phát triển.
Hạnh phúc của thầy cô đến từ môi trường nơi ban giám hiệu khích lệ đổi mới, công nhận nỗ lực và không biến tiêu chí trường học hạnh phúc thành gánh nặng thi đua. Khi người thầy được giải tỏa căng thẳng, được tôn trọng và lắng nghe trong một môi trường cởi mở, niềm vui nghề nghiệp ấy sẽ lan tỏa, biến mỗi ngày đến trường của học sinh thành một ngày vui trọn vẹn. Trong thời đại AI, công nghệ có thể mở rộng khả năng tiếp cận tri thức và hỗ trợ đổi mới dạy học, nhưng chính cách chúng ta dùng công nghệ để bảo vệ sức khỏe tâm thần giáo viên mới quyết định liệu trường học có thực sự hạnh phúc hay không.
