Chỉ đạo giảm lãi suất đặt mục tiêu rõ ràng
Lãi suất tiền gửi là mức ngân hàng trả cho khách hàng gửi tiết kiệm, còn lãi suất huy động phản ánh chi phí các tổ chức tín dụng phải trả để thu hút nguồn vốn; khi hai mức này giảm, tác động tới người gửi tiền và doanh nghiệp vay vốn không nhất thiết xuất hiện cùng lúc. Ngày 21/10, Ngân hàng Nhà nước ban hành Công văn 9736, yêu cầu các ngân hàng thương mại giảm thực chất lãi suất huy động và cho vay, nhằm hỗ trợ sản xuất, kinh doanh theo định hướng của Chính phủ. Trọng tâm là các giao dịch mới kỳ hạn từ 6 tháng trở lên: lãi suất tiền gửi bình quân phải giảm tối thiểu 0,5 điểm phần trăm/năm so với mức bình quân của chính ngân hàng trong kỳ báo cáo 11-20/10. Đây không chỉ là lời kêu gọi điều chỉnh bảng lãi suất, mà là chỉ tiêu được theo dõi qua báo cáo thống kê.
Áp lực thực thi được củng cố bằng khả năng xử lý nếu ngân hàng không tuân thủ: Ngân hàng Nhà nước có thể xem xét giảm hoặc giao thấp chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng. Cách tiếp cận này cho thấy nhà điều hành muốn hạ chi phí vốn đầu vào để tạo dư địa giảm lãi suất cho vay, thay vì trông chờ thị trường tự điều chỉnh. Tuy vậy, giảm lãi suất huy động không tự động bảo đảm mọi khách hàng vay đều được hưởng mức vay thấp hơn; hiệu quả còn tùy thuộc cơ cấu vốn và chính sách tín dụng từng ngân hàng. Tín hiệu điều hành vì thế đã rõ, nhưng mức độ lan tỏa tới nền kinh tế vẫn cần được kiểm chứng.
Ngân hàng bắt đầu giảm, đà tăng có thể khép lại
Một số ngân hàng đã hạ lãi suất huy động tối thiểu 0,5 điểm phần trăm theo chỉ đạo, khiến chuỗi tăng lãi suất tiết kiệm kéo dài nhiều tháng có dấu hiệu dừng lại. Theo thông tin được công bố, mức giảm phổ biến ở kỳ hạn từ 6 tháng trở lên nằm trong khoảng 0,5-0,7 điểm phần trăm; có ngân hàng giảm tới 0,9 điểm phần trăm. Phần lớn ngân hàng giữ nguyên lãi suất kỳ hạn dưới 6 tháng, một cách làm hạn chế tác động trực tiếp tới nhóm người gửi tiền ngắn hạn. Sự phân hóa này quan trọng hơn một thông báo giảm đồng loạt: khách hàng cần so sánh đúng kỳ hạn và điều kiện áp dụng, thay vì mặc định mọi khoản tiết kiệm đều giảm như nhau.
Trước đợt điều chỉnh, lãi suất tiền gửi bình quân tháng 9 vẫn nhích thêm 0,1 điểm phần trăm, nhưng tốc độ tăng đã chậm hơn các giai đoạn trước. Sau khi nhiều ngân hàng hạ lãi suất, một số dự báo cho rằng mặt bằng có thể đi ngang đến hết năm rồi giảm dần từ năm 2027. Đây là kịch bản dự báo, không phải cam kết về mức lãi suất tương lai. Với người gửi tiền, thay đổi này có thể ảnh hưởng lựa chọn kỳ hạn và nơi gửi; song các dữ liệu hiện có chưa đủ để kết luận dòng tiền sẽ chuyển sang một kênh đầu tư cụ thể nào. Nhận định hợp lý lúc này là đà tăng đã chịu sức ép chính sách, còn xu hướng tiếp theo phụ thuộc vào điều kiện vốn và diễn biến kinh tế.
Hút ròng nhưng liên ngân hàng chưa phát tín hiệu căng thẳng
Trong tuần 19-23/10, Ngân hàng Nhà nước hút ròng 9.868,06 tỷ đồng qua thị trường mở: lượng cho vay cầm cố đáo hạn vượt đáng kể khối lượng trúng thầu mới. Cùng tuần, cơ quan điều hành chào thầu 20.000 tỷ đồng ở các kỳ hạn 7, 14, 35 và 91 ngày với lãi suất 4,5%/năm; khối lượng trúng thầu là 1.652,21 tỷ đồng, trong khi 11.520,27 tỷ đồng đáo hạn. Hút ròng vì vậy không nên được đọc riêng lẻ như dấu hiệu siết thanh khoản quyết liệt. Dữ liệu liên ngân hàng cho thấy lãi suất tăng giảm đan xen, còn nhu cầu vay mượn thanh khoản không đột biến.
Chốt ngày 23/10, lãi suất liên ngân hàng bằng đồng Việt Nam ở kỳ hạn qua đêm và một tuần cùng là 4,30%, giảm lần lượt 0,20 và 0,30 điểm phần trăm; kỳ hạn hai tuần lên 5,00%, tăng 0,30 điểm, còn kỳ hạn một tháng giảm xuống 5,38%. Các mức chốt tuần không xóa được biến động từng phiên, nhưng củng cố nhận định rằng thị trường vẫn vận động trong vùng tương đối bình ổn theo đánh giá của nguồn tin, thay vì phản ứng sốc trước các quyết định lãi suất. Cần phân biệt thị trường liên ngân hàng, nơi các ngân hàng vay mượn lẫn nhau, với lãi suất tiền gửi dành cho khách hàng. Hai mặt bằng có liên hệ nhưng không dịch chuyển một-một.
Tín hiệu chính sách đã rõ, hiệu quả cần thời gian
Thông điệp nổi bật không phải là một đợt giảm lãi suất đồng đều trên mọi sản phẩm, mà là yêu cầu có mục tiêu, đi kèm giám sát và chế tài. Việc lãi suất liên ngân hàng dao động theo hai chiều trong tuần hút ròng cho thấy điều hành thanh khoản và chủ trương hạ mặt bằng lãi suất đang diễn ra song song; chỉ nhìn một con số hút ròng sẽ dễ dẫn tới kết luận quá mức. Cũng cần thận trọng khi đánh đồng lãi suất huy động thấp hơn với khoản vay rẻ hơn ngay lập tức. Khả năng chuyển lợi ích tới người vay còn phụ thuộc ngân hàng, loại khoản vay và thời hạn ưu đãi; nguồn thông tin lưu ý ưu đãi vay có thể tập trung vào khách hàng hoặc khoản vay mới, trong khi lãi suất thả nổi có thể khiến áp lực trả nợ quay lại.
Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục theo dõi việc thực hiện, còn thị trường sẽ phải chờ xem mức giảm có duy trì và lan sang lãi suất cho vay hay không. Một số tổ chức phân tích dự báo lãi suất đi ngang đến hết năm rồi giảm dần từ năm 2027, nhưng triển vọng ấy vẫn phụ thuộc điều kiện kinh tế nền tảng. Kết luận thận trọng là thị trường đã nhận tín hiệu đổi hướng: tăng lãi suất tiền gửi không còn là xu thế mặc định, nhưng chưa có cơ sở để khẳng định mọi người gửi tiền hay người vay đều sớm được lợi. Điều cần theo dõi là mức giảm thực tế ở từng kỳ hạn và khả năng chuyển hóa thành chi phí vay thấp hơn.
