Lịch sử bước ra khỏi trang sách
Thực tế ảo VR là công nghệ tạo không gian mô phỏng có thể quan sát và lắng nghe từ nhiều hướng, giúp người tham gia cảm nhận sự kiện lịch sử như đang hiện diện trong đó. Tại Khánh Hòa, chương trình “Trở về thời khắc thiêng liêng” dùng cách tiếp cận ấy để đưa công chúng về Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập. Khai mạc sáng 24/10 tại Quảng trường 2/4, phường Nha Trang, hoạt động do Đài Tiếng nói Việt Nam và UBND tỉnh Khánh Hòa chỉ đạo; Báo Điện tử VTC News phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh thực hiện. Đây là lựa chọn đáng chú ý: thay vì chỉ kể về một dấu mốc, chương trình tạo điều kiện để người xem bước vào không gian của dấu mốc ấy.
Tái dựng bằng hình ảnh, âm thanh và góc nhìn 360 độ
Đeo kính VR, người tham gia nhìn thấy quảng trường, lễ đài và dòng người trong khoảnh khắc Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập. Đồ họa 3D tạo không gian 360 độ để người xem chủ động quan sát nhiều hướng; tiếng hô vang và tiếng vỗ tay góp phần làm cảnh tượng thêm gần gũi. Phần phục dựng được xây dựng từ ảnh, phim, bản ghi âm và lời kể, với chuyên gia lịch sử phối hợp cùng nhóm kỹ thuật để tái tạo những chi tiết như màu cờ, bầu trời và âm thanh. Điểm có ý nghĩa không nằm ở việc công nghệ thay thế tư liệu gốc—nó không thể làm điều đó—mà ở khả năng kết nối các tư liệu thành một trải nghiệm lịch sử có hình, tiếng và chiều sâu không gian.
Từ tiếp nhận thụ động đến trải nghiệm lịch sử
Sách, ảnh và phim tư liệu vẫn là nền tảng để học lịch sử, nhưng VR tái hiện lịch sử có thể giúp người xem hình dung bối cảnh cụ thể hơn. Khi tự do nhìn quanh quảng trường và nghe âm thanh của đám đông, người tham gia không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn chủ động khám phá không gian. Một học sinh lớp 12 ở Nha Trang cho biết trải nghiệm giúp em hình dung rõ hơn về dấu mốc quan trọng, thay vì chỉ tìm hiểu qua sách giáo khoa và hình ảnh tư liệu. Chương trình cũng thu hút người dân, du khách trong nước và nước ngoài; phản hồi của người tham gia cho thấy hình ảnh, âm thanh có thể khơi gợi cảm xúc và giúp sự kiện lịch sử trở nên dễ nhớ hơn. Với người trẻ, đây là một cách bổ trợ đáng giá, miễn là cảm xúc nhập vai luôn đi cùng sự chính xác của tư liệu.
Công nghệ số cần phục vụ việc hiểu lịch sử
Chương trình diễn ra trong Ngày hội Công nghệ số tỉnh Khánh Hòa, hướng tới Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10; sự kiện cũng gắn với dịp kỷ niệm 80 năm ngày Bác Hồ dừng chân tại vịnh Cam Ranh. Lãnh đạo tỉnh đánh giá hoạt động góp phần đổi mới giáo dục truyền thống cách mạng, bồi đắp lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc. Đây là minh chứng thiết thực cho khả năng ứng dụng công nghệ số trong truyền thông và giáo dục lịch sử: công nghệ có ích khi mở thêm lối tiếp cận, chứ không biến quá khứ thành hiệu ứng trình diễn. Chương trình từng ra mắt công chúng năm 2025 và tiếp tục đến nhiều địa phương. Tại Khánh Hòa, người dân và du khách được trải nghiệm miễn phí đến hết ngày 26/10. Bước tiếp theo nên là duy trì sự cân bằng giữa sức hấp dẫn của VR và độ tin cậy của tư liệu.
