Bi kịch chưa được kết luận nguyên nhân
Công kích mạng xã hội là hành vi dùng bài đăng, bình luận, tin nhắn hoặc lượt chia sẻ để hạ nhục, quấy rối hay phát tán thông tin gây tổn hại cho một người trên môi trường trực tuyến. Ngày 10/10, G.T.S., 23 tuổi, quê Lào Cai, tử vong sau khi nhảy cầu Lai Vu và để lại thư. Vụ việc xảy ra giữa lúc có thông tin cô bị công kích trên mạng vì chuyện tình cảm cá nhân. Theo người tự nhận là anh trai, nhiều người chưa hiểu rõ sự việc vẫn bình luận và nhắn tin xúc phạm, khiến cô suy sụp. Tuy nhiên, đến ngày 19/10, cơ quan chức năng vẫn đang xác minh nguyên nhân; chưa thể khẳng định công kích trực tuyến là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cái chết. Sự dè dặt ấy không làm nhẹ đi vấn đề: bêu riếu trực tuyến có thể gây tổn thương nghiêm trọng, dù mối liên hệ nhân quả trong trường hợp cụ thể chưa được xác lập.
Không ai vô can chỉ vì nhấn nút chia sẻ
Tự do ngôn luận không phải giấy phép công khai đời tư, tung hình ảnh hay tin nhắn riêng tư, hoặc gán tội cho người khác khi chưa có căn cứ. Trách nhiệm pháp lý cyberbullying có thể được xem xét với người đăng bài, người bình luận lẫn người chia sẻ lại nội dung xúc phạm; lượt chia sẻ có thể tiếp tay cho hành vi làm nhục và xâm phạm quyền riêng tư. Người viết bài không đương nhiên được miễn trách nhiệm chỉ vì nói mình kể lại sự việc, nhất là khi biết hoặc có cơ sở để nhận ra nội dung có thể dẫn đến công kích. Điều đó không có nghĩa mọi lời chê bai đều cấu thành tội phạm. Cơ quan chức năng cần xét nội dung, mức độ xúc phạm, mục đích, lỗi và hành vi cụ thể; trách nhiệm có thể thuộc phạm vi dân sự, hành chính hoặc hình sự tùy trường hợp. Đám đông cùng bình luận cũng không khiến trách nhiệm tự động chia đều, hay biến từng cá nhân thành người vô can.
Đám đông trực tuyến có thể thành tòa án
Mạng xã hội thường biến chuyện riêng thành một phiên tòa công khai: người lạ kết luận nhanh, còn người bị nhắm đến phải hứng chịu sức ép từ nhiều phía. Khi một người trở thành tâm điểm tranh cãi, hàng trăm bình luận, tin nhắn xúc phạm và lời kết tội có thể tạo áp lực tinh thần khổng lồ. Từng người có thể nghĩ câu nói của mình chẳng đáng kể, nhưng sự công kích cộng dồn dễ khiến nạn nhân thấy xấu hổ, cô lập, mất giá trị bản thân và không còn lối thoát. Việc thông tin riêng tư bị phát tán còn kéo dài cảm giác bị theo dõi, phán xét. Vì thế, nói về tự tử do mạng xã hội trong vụ việc này cần thận trọng: chưa có kết luận rằng công kích là nguyên nhân trực tiếp, nhưng nguy cơ đối với sức khỏe tâm thần mạng xã hội là điều không thể xem nhẹ. Bất đồng hay sai lầm cá nhân không thể là cớ để tước phẩm giá của một con người.
Dừng một lượt chia sẻ, giảm một vòng tổn thương
Trách nhiệm bắt đầu trước khi nhấn nút đăng. Khi gặp câu chuyện đời tư gây tranh cãi, hãy kiểm chứng thông tin, tìm hiểu nhiều phía và đừng vội kết luận khi dữ kiện còn thiếu. Không chia sẻ hình ảnh, địa chỉ, số điện thoại hay dữ liệu riêng tư có thể khiến người liên quan tiếp tục bị quấy rối. Trước mỗi bình luận, hãy tự hỏi thông tin đã được xác thực chưa, việc phát tán có cần thiết không và người bị nhắc đến sẽ chịu hậu quả gì. Nếu bị nhắm tới, người bị hại nên lưu giữ chứng cứ, tránh đáp trả bằng lời lẽ xúc phạm và có thể gửi đơn tố giác kèm chứng cứ đến cơ quan công an khi có dấu hiệu vi phạm hình sự. Gia đình, nhà trường và bạn bè cũng cần lắng nghe người đang suy sụp, hỗ trợ họ tìm đến người có chuyên môn. Mỗi tài khoản thuộc về một con người; đừng chờ bi kịch xảy ra mới nhận ra giới hạn chịu đựng của nạn nhân.
