Sáu nhóm vấn đề cùng quy về cơ hội học tập
Chính sách giáo dục là tập hợp định hướng và biện pháp của Nhà nước nhằm bảo đảm trường lớp, đội ngũ, chương trình, đánh giá, an toàn và đào tạo nhân lực, để người học có cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng, chất lượng. Sáng 31/10, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn giải trình trước Quốc hội, làm rõ sáu nhóm vấn đề đại biểu quan tâm: cơ sở vật chất; biên chế và chính sách nhà giáo; chương trình, sách giáo khoa; thi cử, tuyển sinh; an toàn trường học; và đào tạo nguồn nhân lực.
Danh mục này cho thấy mối quan tâm của đại biểu không dừng ở đổi mới chương trình hay kỳ thi. Họ đặt câu hỏi về các điều kiện để chính sách đi vào lớp học: có đủ phòng học, đủ giáo viên, sách phù hợp, đánh giá đáng tin cậy và môi trường an toàn hay không. Bộ trưởng đặt các việc ấy trong mục tiêu mở rộng giáo dục công bằng, chất lượng, an toàn, đồng thời đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội. Đây là ưu tiên cấp thiết khi định hướng mới hướng tới phổ cập trung học phổ thông và trình độ tương đương; nếu thiếu nền tảng trường lớp và nhân lực, mục tiêu phổ cập dễ chỉ nằm trên văn bản.
Về trường lớp, Bộ cho biết 108 trường phổ thông nội trú liên cấp đã được triển khai và khai trương; giai đoạn tiếp theo sẽ dựa trên đánh giá hiệu quả giai đoạn đầu, với đề xuất mở rộng tới địa bàn khó khăn chứ không chỉ vùng biên giới. Con số này đáng chú ý, nhưng phụ huynh và địa phương cần theo dõi cả chất lượng vận hành, trang thiết bị và khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế. Xây thêm trường chỉ tạo thêm cơ hội khi có giáo viên, điều kiện dạy học và phương án duy trì ổn định.
Giáo viên và sách giáo khoa: tiến độ phải đi cùng nguồn lực
Thiếu giáo viên không thể xử lý bằng một con số điều chuyển đơn lẻ. Sau sắp xếp, gần 30.000 cán bộ quản lý giáo dục được chuyển sang nhiệm vụ dạy học, góp phần giảm thiếu hụt; Bộ cũng hướng dẫn địa phương điều chuyển giáo viên giữa các địa bàn để khắc phục tình trạng thừa, thiếu cục bộ. Đồng thời, Bộ chuẩn bị thông tư điều chỉnh định mức giáo viên theo trường, lớp và yêu cầu địa phương thống kê chính xác đội ngũ làm căn cứ đề xuất bổ sung biên chế.
Đại biểu cũng nêu việc hợp đồng nghệ nhân, nghệ sĩ và huấn luyện viên. Bộ trưởng cho biết đã có hướng dẫn, còn chính sách cụ thể thuộc thẩm quyền địa phương. Điều đó khiến khâu triển khai ở từng tỉnh, thành trở thành điểm cần giám sát: thống kê có phản ánh đúng môn học còn thiếu không, tuyển dụng có kịp thời không, và người được huy động có điều kiện làm việc phù hợp không? Với nhà trường, đây là các yếu tố tác động trực tiếp tới lịch học và chất lượng dạy.
Với chương trình và sách giáo khoa, lộ trình được nêu khá rõ: hoàn thành sửa đổi chương trình trong năm 2026, hoàn thiện bộ sách vào năm 2027, rồi sử dụng thống nhất từ năm học 2028–2029. Sách giáo khoa miễn phí cũng dự kiến đến với học sinh từ năm học 2028–2029, sớm hơn một năm so với nghị quyết của Chính phủ. Phụ huynh nên theo dõi hướng dẫn chính thức về thời điểm và cách cung cấp; nhà trường cần chuẩn bị chuyển đổi tài liệu, tập huấn giáo viên và bảo đảm việc thay đổi không làm gián đoạn học tập.
Thi cử, an toàn và đào tạo nhân lực cần trách nhiệm rõ ràng
Ở mảng thi cử học đường, Bộ cho biết đã rà soát những vấn đề phát sinh và xây dựng giải pháp vừa nâng chất lượng đánh giá, vừa kiểm soát gian lận, tiêu cực; Bộ trưởng cũng nêu việc tham mưu ban hành chỉ thị tăng cường chống gian lận trong thi cử và đánh giá kết quả học tập. Điều phụ huynh và học sinh cần quan tâm không chỉ là quy chế, mà còn là tính nhất quán trong tổ chức thi, cách xử lý vi phạm và độ tin cậy của kết quả. Siết gian lận chỉ thuyết phục khi đi cùng quy trình công bằng, minh bạch.
An toàn trường học cũng được đặt cạnh chất lượng dạy và học, với hai việc sát sườn gia đình: bữa ăn và bạo lực học đường. Bộ đang lấy ý kiến dự thảo thông tư về cung cấp bữa ăn nội trú, bán trú; đồng thời đặt kế hoạch sửa đổi nghị định về bạo lực học đường, hướng tới phân định trách nhiệm của trường, địa phương, gia đình và các bên liên quan, kể cả việc bảo vệ học sinh trên môi trường mạng. Phụ huynh nên theo dõi quy định cuối cùng và kênh phản ánh; nhà trường cần chuẩn bị quy trình phòng ngừa, tiếp nhận và xử lý vụ việc.
Về đào tạo nhân lực, Chính phủ chỉ đạo xây dựng giải pháp vừa nâng chất lượng vừa điều chỉnh cơ cấu nhân lực theo nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội. Với kiến nghị đặt hàng đào tạo nhân lực công nghệ sinh học phục vụ nông nghiệp, Bộ trưởng cho biết lĩnh vực này có thể thuộc diện hưởng học bổng dành cho khoa học cơ bản và kỹ thuật then chốt. Sáu nhóm việc vì thế không thể triển khai rời rạc: trường học cần nguồn lực và trách nhiệm rõ, còn gia đình cần thông tin về tiến độ, tiêu chí và cách chính sách chạm tới học sinh.
