Cú đảo chiều phơi bày rủi ro của cơn sốt AI
Bán tháo cổ phiếu AI là làn sóng nhà đầu tư đồng loạt bán cổ phiếu của các doanh nghiệp gắn với trí tuệ nhân tạo, thường khởi phát khi kỳ vọng tăng trưởng hoặc mức chi tiêu cho hạ tầng AI bị đặt dấu hỏi. Cú giảm lần này cho thấy thị trường đã gắn quá nhiều niềm tin vào một chu kỳ đầu tư công nghệ tưởng như không thể chậm lại. Trong phiên 5/11, chứng khoán Mỹ mất hơn 3.000 tỷ USD vốn hóa; Nasdaq Composite giảm 5,5%, S&P 500 mất 4,4%, còn Dow Jones giảm hơn 3,4%. Nasdaq 100, tập trung nhiều doanh nghiệp công nghệ, giảm 6,4%. Những con số ấy không chỉ phản ánh áp lực chốt lời ở vài mã AI: đà bán lan sang các ngành ít liên quan trực tiếp, cho thấy nhà đầu tư đang đánh giá lại mức định giá và triển vọng tăng trưởng rộng hơn.
Ngòi nổ chính trị khiến tâm lý đổi chiều là lo ngại Quốc hội Mỹ do đảng Dân chủ kiểm soát có thể siết giám sát AI, nhất là việc xây dựng trung tâm dữ liệu. Một số nghị sĩ Dân chủ đắc cử đã phản đối mở rộng các dự án này, viện dẫn những quan ngại về môi trường, việc làm và tiêu thụ năng lượng. Trung tâm dữ liệu kéo theo nhu cầu chip, lưu trữ, điện và thiết bị liên quan; nếu dự án chậm lại, kỳ vọng doanh thu của cả chuỗi cung ứng cũng lung lay. Đây chưa phải thay đổi chính sách tức thời: Quốc hội mới bắt đầu nhiệm kỳ vào tháng 1/2027. Nhưng thị trường thường định giá rủi ro trước khi quy định thành hình, và vì thế chỉ riêng khả năng chi tiêu vốn AI đạt đỉnh cũng đủ khiến cổ phiếu công nghệ chịu sức ép.
Từ Phố Wall, cú sốc dội mạnh vào Nhật Bản và Hàn Quốc
Chứng khoán châu Á không chỉ bị cuốn theo tâm lý né rủi ro toàn cầu; khu vực còn phơi bày độ nhạy cao với triển vọng AI tại Mỹ vì nhiều doanh nghiệp là mắt xích trong chuỗi cung ứng bán dẫn. Nhật Bản và Hàn Quốc chịu đòn nặng nhất trong phiên 6/11. Nikkei 225 mất 5,9%, rơi vào thị trường con gấu. KOSPI mở cửa giảm 8,55%, xuống 4.923,47 điểm, cho thấy cú sốc tập trung đặc biệt vào các thị trường có tỷ trọng lớn về công nghệ và chip. Đợt giảm diễn ra sau phiên Phố Wall lao dốc, khi nhóm bán dẫn bị bán mạnh: chỉ số Philadelphia Semiconductor Index mất 12,3%; Nvidia giảm 9%, Broadcom mất 10%, còn Oracle giảm gần 7%. Việc cổ phiếu chip Mỹ suy yếu lập tức làm lung lay kỳ vọng đối với những nhà sản xuất châu Á.
Tại Hàn Quốc, Samsung Electronics giảm 10% và SK Hynix mất 11,7%; cả hai đều có vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng chip nhớ phục vụ AI. Khi KOSPI lao dốc, nhà điều hành phải tạm ngừng giao dịch 20 phút theo cơ chế ngắt mạch tự động. Đây là lần thứ 10 trong năm thị trường Hàn Quốc kích hoạt biện pháp này. Nhật Bản cũng không tránh khỏi áp lực: Nikkei giảm sâu và rơi vào vùng thị trường gấu. Hồng Kông và Trung Quốc đại lục giảm ít hơn trong phiên, nhưng sắc đỏ lan rộng cho thấy đây không còn là cú điều chỉnh cục bộ của một nhóm cổ phiếu. Nỗi lo về nhu cầu chip và tốc độ xây dựng hạ tầng AI đã truyền qua các thị trường vốn phụ thuộc vào chuỗi sản xuất công nghệ.
Ngắt mạch giao dịch không thể xóa rủi ro nền tảng
Cơ chế ngắt mạch giúp thị trường có khoảng dừng khi giá biến động quá nhanh, nhưng không giải quyết được nguyên nhân của đợt bán tháo. Thiệt hại không dừng ở Mỹ: các thị trường châu Á mất hơn 1,2 nghìn tỷ USD giá trị trong ngày 6/11 theo số liệu được nêu trong nguồn tin. Mức độ tổn thất cho thấy sự liên thông của dòng vốn và chuỗi cung ứng; khi kỳ vọng đầu tư AI tại Mỹ bị nghi ngờ, các thị trường cung cấp chip và linh kiện bị định giá lại gần như tức thì. Hàn Quốc đã nới lỏng quy định ký quỹ để hạn chế bán tháo, còn các tổ chức nhà nước Trung Quốc mua vào cổ phiếu. Những biện pháp này có thể giảm sức ép trước mắt, nhưng không thay thế được câu trả lời về nhu cầu thực và lợi nhuận tương lai.
Trong giai đoạn chuyển tiếp trước khi Quốc hội mới bắt đầu nhiệm kỳ, Tổng thống Donald Trump vẫn có thể dùng quyền hành pháp, song việc thông qua ngân sách và các chương trình cần Quốc hội phê chuẩn sẽ khó hơn. Vì vậy, nhà đầu tư có thể tiếp tục giảm đòn bẩy, cơ cấu danh mục và chờ tín hiệu rõ ràng về lợi nhuận doanh nghiệp công nghệ cùng chính sách kinh tế Mỹ. Điều cần theo dõi không chỉ là phiên hồi phục kế tiếp, mà là liệu doanh nghiệp có duy trì được kế hoạch đầu tư trung tâm dữ liệu và chứng minh được doanh thu tương xứng với kỳ vọng hay không. Kết luận của đợt bán tháo hiện tại khá rõ: AI vẫn có sức hút lớn, nhưng cổ phiếu công nghệ không thể tăng mãi chỉ nhờ lời hứa về tương lai.
