Thuế quan Mỹ dưới thời Trump là gì và vì sao lại đẩy giá hàng tiêu dùng tăng?
Thuế quan Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump là tập hợp các biện pháp tăng thuế nhập khẩu đánh lên nhiều nhóm hàng hóa, với mục tiêu tuyên bố là bảo vệ sản xuất trong nước nhưng trên thực tế đã làm chi phí nhập khẩu và sản xuất tăng lên, từ đó đẩy giá hàng tiêu dùng tăng gần 3% và chuyển gánh nặng trực tiếp sang người mua lẻ.
Nghiên cứu mới của Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York cho thấy chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump là nguyên nhân quan trọng khiến giá hàng tiêu dùng tại Mỹ gia tăng, đồng thời tạo thêm áp lực chi phí đối với các doanh nghiệp sản xuất trong nước. Các chuyên gia đã phân tích biến động giá của 67 mặt hàng tiêu dùng phổ biến dựa trên dữ liệu chi tiêu năm 2022 và kết luận rằng, đến tháng 2, giá các mặt hàng này đã tăng 2,9% do tác động của thuế quan. Nói cách khác, đây không phải là cảm nhận chủ quan của người tiêu dùng, mà là một thực tế được đo lường bằng dữ liệu.
Điều đáng nói là nếu không áp dụng các biện pháp thuế quan, giá hàng hóa được ước tính có thể giảm khoảng 1% vào đầu năm. Nghĩa là thay vì được hưởng một mặt bằng giá thấp hơn, người dân Mỹ đang phải sống trong môi trường giá cao hơn do lựa chọn chính sách. Đây là điểm mấu chốt cho thấy thuế quan không chỉ là công cụ đàm phán thương mại, mà là quyết định chính trị có ảnh hưởng kinh tế trực tiếp đến từng giỏ hàng.
Giá hàng tiêu dùng tăng gần 3%: Con số nhỏ trên giấy, cú sốc lớn trong đời sống
Khi nghe “giá hàng tiêu dùng tăng 2,9%”, nhiều người có thể nghĩ đó là mức tăng không quá lớn. Nhưng với một nền kinh tế mà lạm phát hàng tiêu dùng từng trở về mức âm nhẹ trước khi các mức thuế mới có hiệu lực, cú đảo chiều này là tín hiệu rõ ràng cho thấy thuế quan đã đảo ngược xu hướng giảm giá vốn đang có lợi cho người tiêu dùng.
Theo nghiên cứu, khoảng 26% mức tăng thuế quan trong năm 2025 đã được chuyển vào giá bán lẻ mà người tiêu dùng phải chi trả. Đây là câu nói đáng trích dẫn: “Cứ mỗi 1 điểm phần trăm tăng thêm của thuế suất bình quân sẽ khiến giá hàng tiêu dùng tăng khoảng 0,25% sau một năm”. Nghĩa là thuế quan không dừng lại ở biên giới, mà len vào từng hóa đơn mua sắm, từ quần áo, đồ gia dụng đến các sản phẩm thiết yếu khác.
Trước khi thuế mới được triển khai, lạm phát hàng tiêu dùng đã quay về quỹ đạo tương đương giai đoạn trước đại dịch. Tuy nhiên, giá hàng hóa bắt đầu tăng trở lại trong năm 2025, trùng khớp với quá trình triển khai các biện pháp thuế quan. Điều này cho thấy thuế quan không phải là “lá chắn” chống lạm phát như một số lập luận chính trị, mà ngược lại, đang trở thành một trong những động lực chính khiến giá hàng tiêu dùng tăng.
Người tiêu dùng là người trả hóa đơn cuối cùng của chính sách Trump
Trong mọi tranh luận về thuế quan Mỹ, câu hỏi quan trọng nhất là: ai thực sự trả tiền? Dữ liệu cho thấy câu trả lời rất rõ: người tiêu dùng. Khoảng 26% mức tăng thuế quan trong năm 2025 đã được chuyển vào giá bán lẻ mà người tiêu dùng phải chi trả. Nghĩa là mỗi lần chính quyền tăng thuế nhập khẩu, một phần tư cú tăng đó sẽ hiện lên trên hóa đơn siêu thị, cửa hàng tiện lợi hay trang thương mại điện tử.
Không chỉ hàng nhập khẩu bị đội giá, thuế quan còn đẩy giá các sản phẩm sản xuất tại Mỹ lên cao. Doanh nghiệp nội địa phải trả chi phí cao hơn cho nguyên vật liệu và linh kiện nhập khẩu, đồng thời có xu hướng tăng biên lợi nhuận khi hàng nhập khẩu cạnh tranh trở nên đắt đỏ hơn. Kết quả là người tiêu dùng bị “kẹp” giữa hai gọng kìm: hàng ngoại đắt hơn vì thuế, hàng nội đắt hơn vì chi phí và cơ hội tăng giá.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, dù áp lực tăng giá từ thuế quan có thể giảm dần, mặt bằng giá hàng hóa cao vẫn là yếu tố ảnh hưởng đến sức mua của người tiêu dùng Mỹ, qua đó tác động đến triển vọng tiêu thụ hàng hóa, trong đó có sản phẩm dệt may. Nói cách khác, chính sách Trump đang bào mòn sức mua, khiến người dân phải cắt giảm chi tiêu hoặc chấp nhận sống với mức chi phí sinh hoạt cao hơn, trong khi lợi ích bảo hộ sản xuất nội địa vẫn rất đáng tranh cãi.
Tác động lan tỏa: từ chuỗi cung ứng đến triển vọng tiêu dùng dài hạn
Thuế quan không chỉ tạo cú sốc ngắn hạn cho giá nhập khẩu mà còn để lại hiệu ứng dây chuyền trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Nghiên cứu chỉ ra rằng tác động trực tiếp đến giá nhập khẩu xuất hiện gần như ngay lập tức, trong khi các ảnh hưởng gián tiếp thường mất từ 9 đến 12 tháng để lan truyền. Điều này giải thích vì sao người tiêu dùng cảm nhận giá tăng kéo dài, ngay cả khi tranh luận chính trị về thuế quan đã tạm lắng.
Theo ước tính, mức tác động của thuế quan đến giá hàng hóa đã giảm từ khoảng 3% trong tháng 2 xuống còn 2% vào tháng 8. Diễn biến này được cho là liên quan đến phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ về việc vô hiệu hóa các mức thuế đối ứng, cùng với hoạt động hoàn trả thuế cho các thương hiệu và doanh nghiệp bán lẻ. Tuy nhiên, bước sang mùa thu, áp lực giá từ thuế quan lại có dấu hiệu gia tăng khi Mỹ áp dụng mức thuế 50% đối với hơn 20 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Canada, bao gồm hàng may mặc và dệt may, cùng với kế hoạch tăng thuế đối với ô tô Canada.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, dù áp lực tăng giá từ thuế quan có thể giảm dần, mặt bằng giá hàng hóa cao vẫn là yếu tố ảnh hưởng đến sức mua của người tiêu dùng, qua đó tác động đến triển vọng tiêu thụ hàng hóa. Với các ngành phụ thuộc vào thị trường Mỹ như dệt may, điều này đồng nghĩa nhu cầu có thể chậm lại, đơn hàng thận trọng hơn. Thuế quan, vì thế, không chỉ là câu chuyện nội bộ Mỹ mà còn là cú chấn động lan ra toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu.
Kết luận: Thuế quan không miễn phí – người dân Mỹ đang trả bằng túi tiền của mình
Nhìn từ các con số, thông điệp rất rõ: chính sách Trump về thuế quan đang khiến giá hàng tiêu dùng tăng gần 3%, trong khi nếu không có các biện pháp này, giá có thể đã giảm khoảng 1%. Sự chênh lệch đó chính là “thuế ẩn” mà người tiêu dùng phải gánh trong từng lần mua sắm.
Thuế quan được quảng bá như công cụ bảo vệ việc làm và sản xuất nội địa, nhưng nghiên cứu cho thấy nó làm tăng chi phí cho cả doanh nghiệp trong nước lẫn người tiêu dùng, đồng thời đẩy giá hàng nhập khẩu và hàng sản xuất tại Mỹ cùng leo thang. Khi khoảng 26% mức tăng thuế quan được chuyển thẳng vào giá bán lẻ, khó có thể nói người dân không bị ảnh hưởng trực tiếp.
Trong bối cảnh đó, tranh luận về thuế quan Mỹ không nên dừng ở khẩu hiệu chính trị, mà cần nhìn thẳng vào ảnh hưởng kinh tế cụ thể: thuế quan đang làm giá hàng tiêu dùng tăng, bào mòn sức mua và tạo rủi ro cho triển vọng tiêu dùng dài hạn. Nếu mục tiêu là một nền kinh tế khỏe mạnh và người dân có khả năng chi tiêu ổn định, việc dựa quá nhiều vào thuế quan như một công cụ chính sách là lựa chọn đầy rủi ro – và người trả giá đầu tiên chính là người tiêu dùng.
