AVAS là gì và vì sao xe điện cần phát tiếng?
Hệ thống AVAS là thiết bị phát âm thanh cảnh báo trên phương tiện có độ ồn thấp, giúp người xung quanh nhận biết xe đang vận hành và hướng chuyển động của xe. Cục Đăng kiểm Việt Nam đang lấy ý kiến dự thảo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 09:2026/BXD, trong đó đề xuất yêu cầu ô tô thuần điện chạy pin phải trang bị hệ thống này. Đây là điểm đáng chú ý vì xe điện ít phát ra tiếng động cơ, nhất là khi đi chậm; người đi bộ, người đi xe đạp và người hạn chế thị lực có thể khó nhận ra xe đang đến gần. Vì vậy, cảnh báo âm thanh ô tô điện không phải để làm xe ồn hơn trên mọi cung đường, mà nhằm lấp khoảng trống an toàn ở nơi tiếng động cơ vốn thường giúp người khác phát hiện phương tiện.
Đề xuất tập trung vào xe thuần điện chạy pin, không áp dụng bắt buộc cho các loại phương tiện khác. Theo Cục Đăng kiểm Việt Nam, xe thuần điện có thể di chuyển ở tốc độ thấp mà người xung quanh khó nhận biết bằng tiếng động cơ. Đây là lý do thuyết phục để đặt an toàn của những người ít được bảo vệ trong giao thông lên trước sự yên tĩnh tuyệt đối của xe.
Ngưỡng dưới 20 km/h: cảnh báo đúng lúc, không phải tiếng ồn liên tục
Theo dự thảo, hệ thống AVAS phải tự động kích hoạt khi xe di chuyển dưới 20 km/h hoặc khi lùi. Nếu xe đã có âm thanh cảnh báo khi lùi, AVAS không cần phát thêm tiếng trong tình huống đó. Nói cách khác, xe điện dưới 20 km/h là trọng tâm của yêu cầu vì đây là dải tốc độ thấp, nơi tiếng động cơ khó giúp người xung quanh nhận biết xe.
Âm thanh được đề xuất phải liên tục và cung cấp thông tin cho người đi bộ, người đi xe đạp cùng những người có nguy cơ bị tổn thương; đặc tính hoặc âm lượng có thể thay đổi đồng bộ với tốc độ. Dự thảo cũng loại trừ âm thanh dễ nhầm với còi, tín hiệu ưu tiên, báo động, âm thanh ngắt quãng, giai điệu hay tiếng động vật. Đây là giới hạn cần thiết: cảnh báo phải đủ nhận biết nhưng không được gây nhiễu hoặc khiến người tham gia giao thông hiểu sai.
Ai hưởng lợi, và điều gì còn phải cân nhắc?
Lợi ích trực tiếp thuộc về người đi bộ, người đi xe đạp và người hạn chế thị lực, những người có thể không nhìn thấy xe đang tới hoặc không nghe được tiếng lốp và động cơ. Âm thanh có thể giúp họ nhận biết sự hiện diện, hướng và trạng thái chuyển động của xe. Đây là lý do quy định có ý nghĩa hơn một yêu cầu kỹ thuật thuần túy: nó bổ sung tín hiệu cho những người dễ bị tổn thương nhất khi chia sẻ đường với ô tô.
Tuy vậy, việc bắt buộc AVAS cũng đặt ra yêu cầu chuyển tiếp hợp lý cho xe nhập khẩu và xe chưa có thiết bị phù hợp. Dự thảo nêu các khâu có thể phát sinh gồm bộ phát âm, bộ điều khiển, dây dẫn, hiệu chỉnh âm thanh và đánh giá sự phù hợp. Mặt khác, châu Âu đã đưa AVAS thành trang bị bắt buộc trên ô tô điện và lượng xe nhập khẩu không có hệ thống này được cho là đã không còn. Kinh nghiệm đó khiến đề xuất trong nước có cơ sở, nhưng tiêu chuẩn âm thanh và lộ trình áp dụng vẫn cần được cân nhắc kỹ.
Đề xuất chưa có hiệu lực: cần chờ quy chuẩn được thông qua
Điều quan trọng nhất lúc này là chưa nên hiểu AVAS đã trở thành trang bị bắt buộc. QCVN 09:2026/BXD vẫn là dự thảo do Cục Đăng kiểm Việt Nam biên soạn và đang được lấy ý kiến. Nếu được thông qua, quy chuẩn mới sẽ thay thế QCVN 09:2024/BGTVT. Vì thế, chủ xe và nhà sản xuất cần theo dõi nội dung cuối cùng, thay vì coi ngưỡng dưới 20 km/h là nghĩa vụ đã có hiệu lực.
Xét về mục tiêu, đây là hướng đi hợp lý: sự yên tĩnh của xe điện không nên biến thành rủi ro bất ngờ cho người đi bộ và xe đạp. Một quy chuẩn ô tô điện tốt cần đặt ra âm thanh đủ nhận biết, tránh gây nhầm lẫn và có lộ trình khả thi cho phương tiện phải đáp ứng. Nếu dự thảo giữ được sự cân bằng ấy, AVAS sẽ là cảnh báo hữu ích thay vì thêm một nguồn ồn không cần thiết.
