Kho dùng chung là hướng đi hợp lý
Kho LNG trung tâm là cơ sở tiếp nhận và lưu trữ khí hóa lỏng phục vụ nhiều nhà máy điện, kết nối với nhau bằng đường ống để các bên dùng chung hạ tầng. Đây là cách tiếp cận đáng ưu tiên hơn mô hình mỗi nhà máy tự xây một kho riêng, nhưng chỉ phát huy hiệu quả nếu quy hoạch, nhu cầu và cơ chế thương mại được chuẩn bị đồng bộ. Tại hội thảo về phát triển hạ tầng LNG tổ chức ở Hà Nội ngày 5/11/2026, các đại diện chính sách, doanh nghiệp và đối tác quốc tế đã bàn cách chuyển quy hoạch thành dự án có thể triển khai. PV GAS đề xuất xây dựng các kho LNG trung tâm từ Bắc vào Nam, kết nối bằng đường ống và mở quyền tiếp cận hạ tầng cho nhiều bên. Hiện Việt Nam mới có hai kho LNG, Thị Vải và Cái Mép, đều ở phía Nam. Kho Vũng Áng đang lựa chọn nhà thầu EPC và dự kiến khởi công vào cuối năm nay. Kho trung tâm có thể gom nhu cầu, tăng khả năng mua LNG theo lô lớn và hạn chế đầu tư phân tán; song xây kho trước khi xác định khách hàng sẽ tạo ra tài sản nhàn rỗi.
Cơ chế giá và hợp đồng phải đủ sức vay vốn
Nút thắt của đầu tư LNG không chỉ nằm ở công trình mà còn ở việc ai mua khí, ai mua điện và bên nào gánh biến động giá. Hợp đồng mua LNG dài hạn có thể giúp cải thiện điều kiện cung ứng, nhưng chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm cam kết tiêu thụ đủ tin cậy để ngân hàng chấp nhận tài trợ. Ngược lại, nghĩa vụ bao tiêu quá cứng sẽ đẩy rủi ro về giá nhiên liệu và sản lượng sang bên mua điện, cuối cùng có thể ảnh hưởng đến người tiêu dùng. Vì vậy, cơ chế giá LNG cần minh bạch và có khả năng dự báo, còn hợp đồng mua bán điện phải quy định rõ nguyên tắc huy động, sản lượng và cách xử lý biến động. PV GAS đề xuất cơ chế “pooling”, theo đó các nhà máy cùng lấy khí từ kho trung tâm áp dụng chung mặt bằng giá LNG và cước đường ống trục. Đây là hướng đáng xem xét để tránh chênh lệch do từng dự án thương lượng riêng, nhưng muốn vận hành công bằng cần quy định rõ phí, đấu nối và quyền sử dụng công suất.
Chia sẻ rủi ro, tránh xây trước nhu cầu
Hạ tầng LNG Việt Nam chỉ có thể phát triển bền vững nếu kho cảng, đường ống, nhà máy điện, lưới truyền tải và thị trường tiêu thụ đi cùng một nhịp. Quy mô đầu tư phải tính đến biến động thị trường và tiến trình chuyển dịch năng lượng, thay vì mặc định mọi dự án trong quy hoạch sẽ vận hành đúng tiến độ. Nếu nguồn cung khí sẵn sàng trước nhà máy hoặc lưới điện, chi phí hạ tầng vẫn phát sinh mà lợi ích hệ thống chưa đến. Cơ chế phân bổ rủi ro cần nói rõ trách nhiệm với giá nhiên liệu, tỷ giá, nghĩa vụ bao tiêu và huy động điện; đồng thời không dồn toàn bộ rủi ro thương mại sang người mua điện. Đây là điều kiện để dự án vừa vay được vốn vừa kiểm soát chi phí cung ứng và khả năng chi trả của nền kinh tế. Bộ Công Thương đang hoàn thiện thể chế, trong đó có cập nhật Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, dự kiến hoàn thành trong tháng 11/2026; việc sửa đổi Luật Điện lực cũng đang được thảo luận tại kỳ họp Quốc hội. Những bước này cần tạo ra quy tắc đủ rõ để nhà đầu tư định giá rủi ro.
Đối tác quốc tế có thể bổ sung năng lực
Việt Nam không nhất thiết phải tự tích lũy mọi kinh nghiệm vận hành trước khi mở rộng hạ tầng. KN Energies, doanh nghiệp có kinh nghiệm phát triển và vận hành kho cảng LNG tại nhiều thị trường, đang tìm cơ hội tham gia các dự án trong nước với vai trò vận hành, đồng đầu tư hoặc tư vấn. Đối tác như vậy có thể bổ sung năng lực kỹ thuật và thương mại, nhưng không thể thay thế một khung chính sách trong nước đáng tin cậy. Bài học từ các hạ tầng LNG quốc tế là thiết kế linh hoạt có thể mở rộng dịch vụ và nhóm khách hàng khi thị trường trưởng thành. Vì thế, Việt Nam nên đánh giá từng mô hình theo nhu cầu thực tế, khả năng đấu nối và kế hoạch mở rộng, thay vì mặc định kho trên bờ hay kho nổi là lựa chọn phù hợp cho mọi nơi. Điều kiện để đầu tư LNG đi vào thực tế không phải lời mời gọi vốn đơn thuần: đó là cơ chế giá rõ, hợp đồng có thể tài trợ, phân chia rủi ro minh bạch và tiến độ hạ tầng gắn với nhu cầu điện. Kho trung tâm là lời giải đáng theo đuổi, nhưng chỉ chính sách nhất quán mới biến đề xuất thành công trình vận hành.
