Con số lớn, nhưng chưa đồng nghĩa với quản lý hiệu quả
Tài sản công là đất đai, trụ sở, công trình hạ tầng và các tài sản khác do Nhà nước đầu tư hoặc quản lý để phục vụ hoạt động công và phát triển kinh tế - xã hội. Tổng kiểm kê tại thời điểm 0 giờ ngày 1/1/2026 ghi nhận 83.982 đối tượng kiểm kê, bao quát 20 loại tài sản công, với tổng giá trị hơn 12,878 triệu tỷ đồng. Đây là bức tranh quy mô lớn, nhưng chưa phải bằng chứng rằng nguồn lực đang được nắm bắt đầy đủ hay sử dụng đúng chỗ. Trong tổng số đó, tài sản tại cơ quan, tổ chức, đơn vị trị giá hơn 7,886 triệu tỷ đồng; hạ tầng do Nhà nước đầu tư, quản lý hơn 4,9 triệu tỷ đồng; tài sản tạm giao quản lý, xử lý gần 83.930 tỷ đồng. Ý nghĩa của kiểm kê nằm ở chỗ nó mở ra cơ hội sửa những điểm mù; nếu chỉ dừng ở việc cộng sổ, con số khổng lồ vẫn có thể che khuất tài sản bỏ không, xuống cấp hoặc sử dụng sai mục đích.
Hồ sơ thiếu khiến giá trị trên sổ chưa phản ánh thực tế
Điểm nghẽn đầu tiên là chất lượng hồ sơ và dữ liệu. Nhiều đơn vị chưa lập đầy đủ hồ sơ quản lý, kế toán; có tài sản chưa được ghi trên sổ hoặc chưa được xác định giá trị. Số liệu kê khai cũng có trường hợp không khớp hạch toán, thiếu thông tin diện tích, hoặc ghi nhận chưa đúng loại tài sản. Khi không rõ tài sản ở đâu, hiện trạng ra sao, giá trị còn lại thế nào và ai chịu trách nhiệm, quyết định bảo trì, điều chuyển hay khai thác đều thiếu căn cứ. Định giá hạ tầng càng khó với công trình hình thành qua nhiều giai đoạn: hồ sơ lịch sử có thể không còn, trong khi thời gian sử dụng, tuổi thọ và tỷ lệ hao mòn chưa được xác định rõ. Một số tài sản lâu nay chỉ được theo dõi về hiện vật, chưa quản lý đầy đủ về giá trị. Vì vậy, kiểm kê tài sản chỉ hữu ích khi số liệu được chuẩn hóa và liên tục cập nhật, thay vì trở thành một đợt rà soát riêng lẻ.
Dữ liệu phải đi cùng người chịu trách nhiệm và kế hoạch sử dụng
Một danh mục tài sản không tự quyết định được việc sửa chữa, bàn giao, điều chuyển hay đưa tài sản ra khai thác. Muốn dữ liệu tạo ra thay đổi, mỗi tài sản cần có hồ sơ đủ dùng, giá trị và tình trạng được xác định, cùng đầu mối chịu trách nhiệm rõ ràng. Thủ tướng yêu cầu bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan trung ương và chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm về quản lý, sử dụng, khai thác, thống kê, theo dõi và hạch toán tài sản thuộc phạm vi quản lý. Yêu cầu này đáng chú ý vì nó gắn dữ liệu kiểm kê với trách nhiệm cụ thể, thay vì để sai lệch tồn tại qua nhiều kỳ báo cáo. Kế hoạch sử dụng cũng phải dựa trên hiện trạng: tài sản còn cần cho nhiệm vụ công thì bảo trì hoặc bố trí lại; tài sản có thể sử dụng nhưng đang bỏ trống cần được đưa vào khai thác bằng cơ chế công khai, minh bạch như đấu giá, đấu thầu.
Tài sản hỏng phải được xử lý, không thể nằm lại trong danh mục
Kiểm kê còn phơi bày một câu hỏi không thể né tránh: làm gì với tài sản hư hỏng, không còn sử dụng được, hoặc còn dùng được nhưng bị bỏ không hay dùng sai mục đích? Chỉ ghi nhận tình trạng mà không có quyết định xử lý sẽ khiến tài sản tiếp tục chiếm chỗ trên sổ sách lẫn nguồn lực quản lý. Thủ tướng yêu cầu xử lý dứt điểm các nhóm tài sản này theo quy định; đồng thời, trong năm 2027, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương phải củng cố, cập nhật, bổ sung hồ sơ để số liệu thực tế thống nhất với sổ kế toán. Bộ Tài chính được giao theo dõi, kiểm tra, đôn đốc và hướng dẫn thực hiện. Cách tiếp cận ấy cần được đo bằng kết quả cụ thể: tài sản nào được sửa, điều chuyển, thanh lý hay đưa ra khai thác, và ai chịu trách nhiệm hoàn tất. Kiểm kê tạo nền móng; quản lý tài sản có trách nhiệm mới biến danh mục thành nguồn lực phục vụ người dân.
Kết luận: kiểm kê phải mở đường cho hành động
Gần 12,9 triệu tỷ đồng là quy mô đáng kể, nhưng giá trị ấy không thể phát huy nếu hồ sơ thiếu, định giá sai hoặc không rõ đơn vị quản lý. Tổng kiểm kê chỉ thực sự thành công khi mỗi mục ghi nhận dẫn tới một quyết định có căn cứ: cập nhật dữ liệu, xác định trách nhiệm, bảo trì tài sản cần thiết, xử lý tài sản hỏng và khai thác minh bạch tài sản còn khả năng sử dụng. Đó là khoảng cách phải thu hẹp giữa việc biết Nhà nước đang có gì và việc dùng nguồn lực ấy hiệu quả.
