Chuẩn trường đại học phải làm đổi khác việc học luật
Đào tạo luật là quá trình giúp người học hình thành tư duy pháp lý, kỹ năng nghề nghiệp và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, chứ không chỉ tích lũy điều luật để vượt qua kỳ thi. Vì thế, các tiêu chuẩn cơ sở giáo dục đại học nên được xem là đòn bẩy cải tiến chất lượng, không phải một danh sách điều kiện để hoàn tất hồ sơ. Ngày 29 tháng 10, Mạng lưới các cơ sở đào tạo luật ở Việt Nam phối hợp với Trường Đại học Luật, Đại học Huế, Đại học Thăng Long và Phân hiệu Trường Đại học Lao động – Xã hội tổ chức hội thảo về tiêu chuẩn cơ sở giáo dục đại học và những vấn đề đặt ra trong đào tạo luật.
Các yêu cầu mới đặt trọng tâm vào chất lượng đội ngũ giảng viên, năng lực nghiên cứu, công bố quốc tế và chuyển giao tri thức; đồng thời, những năng lực này phải được phát triển xuyên suốt học phần, phương pháp giảng dạy và hoạt động học tập. Điều đó đòi hỏi trường luật cập nhật chương trình theo hướng gắn lý thuyết với tình huống thực tế, kỹ năng nghề và tư duy phản biện. Nếu tiêu chuẩn chỉ dẫn đến thêm thủ tục mà không đổi nội dung lớp học, người học sẽ khó cảm nhận được giá trị của cải cách. Hội thảo được kỳ vọng bổ sung luận cứ khoa học và kinh nghiệm thực tiễn cho quản lý, bảo đảm chất lượng và phát triển bền vững các cơ sở đào tạo.
Năng lực giảng dạy và nghiên cứu không thể tách rời
Áp lực cải tiến càng rõ khi số người theo học biến động. Tại hội thảo, Tiến sĩ Võ Khánh Linh của Đại học Thăng Long cho biết số sinh viên tuyển vào các trường luật năm 2026 giảm 23% và dự kiến còn tiếp tục giảm trong năm 2027. Đây không chỉ là bài toán tuyển sinh; đó còn là lời nhắc rằng chương trình cần chứng minh được giá trị nghề nghiệp và khả năng thích ứng của người học. Trong bối cảnh ấy, đầu tư cho giảng viên và nghiên cứu không thể bị coi là phần phụ. Khoa Luật, Đại học Huế hiện có gần 40% giảng viên sở hữu bằng tiến sĩ trở lên—một chỉ dấu đáng chú ý, nhưng chất lượng còn phải thể hiện qua cách kiến thức nghiên cứu đi vào bài giảng và kỹ năng của sinh viên.
Cần đánh giá chương trình bằng năng lực đầu ra: người học có biết phân tích hồ sơ, lập luận, tư vấn và áp dụng quy định vào tình huống cụ thể hay không. Mở rộng học phần thực hành, mô phỏng phiên tòa, tư vấn pháp lý và phối hợp với đơn vị hành nghề sẽ giúp thu hẹp khoảng cách giữa giảng đường với công việc. Các tiêu chuẩn cũng nên thúc đẩy trường tự rà soát điểm mạnh, điểm yếu, thay vì chạy theo một mô hình đồng nhất. Cải cách có ý nghĩa khi tạo điều kiện để cơ sở đào tạo thử nghiệm phương pháp mới nhưng vẫn chịu trách nhiệm về kết quả học tập.
Dự thảo luật cần đặt chuẩn năng lực và đạo đức ở trung tâm
Tại phiên họp toàn thể, Quốc hội thảo luận dự thảo Luật Luật sư sửa đổi, với những nội dung được quan tâm gồm đổi mới đào tạo, đánh giá người hành nghề và tăng trách nhiệm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng. Một số đại biểu đề nghị quy định cụ thể hơn về đào tạo, tập sự và kiểm tra năng lực, trong đó phải coi trọng kỹ năng thực tiễn cùng đạo đức nghề nghiệp. Đây là hướng đi đúng: bằng cấp hay kiến thức luật trên giấy không đủ để bảo đảm chất lượng dịch vụ nếu luật sư thiếu khả năng xử lý công việc và chuẩn mực ứng xử.
Đại biểu Cao Mạnh Linh đề xuất người có bằng đại học ngành khác có thể theo nghề sau khi hoàn thành chương trình chuyển đổi kiến thức pháp luật chuẩn hóa, khóa đào tạo luật sư, 12 tháng tập sự và kỳ kiểm tra quốc gia. Đề xuất mở đường cho nhân lực liên ngành, nhưng chỉ thuyết phục nếu kỳ kiểm tra thực sự đo được năng lực luật sư, thay vì kiểm tra ghi nhớ. Dự thảo cũng nêu việc đánh giá kiến thức pháp luật, đạo đức và ứng xử nghề nghiệp, kỹ năng hành nghề. Quốc hội dự kiến thông qua luật sửa đổi tại kỳ họp sau khi xem xét ý kiến đại biểu; vì vậy, tiêu chí đánh giá cần rõ ràng, kiểm chứng được và gắn với trách nhiệm trước khách hàng.
Mở rộng đầu vào phải đi cùng cơ hội tiếp cận dịch vụ
Mở rộng nguồn luật sư là cần thiết, nhưng không thể đánh đổi chuẩn hành nghề để tăng số lượng. Cuối năm 2025, cả nước có 22.098 luật sư, hơn gấp năm lần năm 2007. Dù vậy, đội ngũ am hiểu sâu về thương mại quốc tế, có ngoại ngữ tốt và đủ khả năng tham gia tư vấn các dự án lớn vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng. Nhu cầu này tăng lên khi triển khai Trung tâm Tài chính quốc tế và các tòa án chuyên biệt được đề cập trong những văn bản năm 2025; dự thảo còn yêu cầu tư vấn pháp luật do hãng luật nước ngoài cung cấp tại Việt Nam phải do luật sư Việt Nam đưa ra và ký. Bởi vậy, lối vào nghề linh hoạt cần gắn với đào tạo bổ sung, tập sự có giám sát và đánh giá nghiêm túc.
Chất lượng còn phải được đo bằng khả năng người dân tìm được trợ giúp pháp lý phù hợp. Đại biểu Quốc hội đề nghị bảo đảm tiếp cận dịch vụ bình đẳng cho người nghèo, nhóm dễ bị tổn thương và đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng xa. Đại biểu Thạch Phước Bình đề xuất khuyến khích đào tạo luật sư là người dân tộc thiểu số, luật sư sử dụng được tiếng dân tộc và người hành nghề thường xuyên tại miền núi, biên giới. Đây không phải phần việc bên lề của cải cách: chuyên môn vững, đạo đức nghề nghiệp và sự hiện diện tại nơi người dân cần hỗ trợ phải song hành. Kết luận, đào tạo luật chỉ đáp ứng chuẩn chất lượng khi nối liền giảng đường với kiểm tra năng lực, trách nhiệm nghề nghiệp và khả năng tiếp cận dịch vụ thực tế.
