Bảo hộ phải gắn với đúng vùng và đúng sản phẩm
Chỉ dẫn địa lý là dấu hiệu xác định sản phẩm có nguồn gốc từ một khu vực cụ thể, với danh tiếng hoặc đặc tính gắn với điều kiện tự nhiên và cách sản xuất tại nơi đó. Vì vậy, mở rộng bảo hộ cho nhãn lồng Hưng Yên và đăng ký mới cho vải chín sớm Tân Yên đều quan trọng, nhưng không thể đánh đồng phạm vi hay cơ quan quản lý của hai trường hợp. Ngày 2/10/2026, Cục Sở hữu trí tuệ sửa đổi, bổ sung giấy chứng nhận chỉ dẫn địa lý “Hưng Yên” cho nhãn lồng; trước đó, ngày 18/9/2026, cơ quan này cấp giấy chứng nhận đăng ký số 00157 cho vải chín sớm “Tân Yên”. Hai động thái nhấn mạnh một nguyên tắc thiết thực: tên gọi đặc sản chỉ có sức bảo vệ khi người mua và người sản xuất có thể biết rõ sản phẩm nào, từ vùng nào, được quyền sử dụng dấu hiệu ấy.
Mở rộng vùng nhãn lồng để khớp với thực tế sản xuất
Hưng Yên đã có chỉ dẫn địa lý cho nhãn lồng từ năm 2017, nhưng vùng trồng trên thực tế rộng hơn phạm vi được bảo hộ ban đầu. Nhãn còn được trồng tại những khu vực ngoài ranh giới cũ, khiến việc sử dụng tên gọi có nguy cơ thiếu thống nhất và gây khó cho quản lý. Tỉnh triển khai nghiên cứu mở rộng để đáp ứng nhu cầu tổ chức vùng sản xuất tập trung, áp dụng khoa học kỹ thuật đồng bộ và mở cơ hội xuất khẩu. Theo kết quả nghiên cứu, vùng chỉ dẫn địa lý sau mở rộng được xác định là 4.400 ha: 3.500 ha đã được bảo hộ và 900 ha đề nghị mở rộng thêm. Quyết định sửa đổi nêu các phường Phố Hiến, Sơn Nam, Hồng Châu cùng nhiều xã thuộc tỉnh Hưng Yên; đây là phạm vi được nêu cho nhãn lồng, không phải quy định áp dụng cho vải Tân Yên.
Đợt mở rộng còn đi kèm việc trao giấy ghi nhận sử dụng chỉ dẫn địa lý cho 26 hợp tác xã và hộ trồng nhãn. Đây là mắt xích đáng chú ý: ranh giới pháp lý rộng hơn chỉ phát huy tác dụng nếu người sản xuất đủ điều kiện được nhận diện, còn người mua có cách phân biệt hàng trong vùng bảo hộ với sản phẩm mượn danh. Với nông sản địa phương, bảo vệ danh tiếng không chỉ là giữ một cái tên; đó còn là bảo vệ quyền lợi của người làm ra sản phẩm và giúp người tiêu dùng có căn cứ lựa chọn. Mở rộng vùng vì thế là bước cần thiết, nhưng hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc quản lý và sử dụng dấu hiệu có nghiêm túc hay không.
Vải chín sớm Tân Yên có hồ sơ bảo hộ riêng
Với vải chín sớm Tân Yên, động thái năm 2026 là cấp giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý mới, không phải sửa đổi hồ sơ “Hưng Yên”. Quyết định số 530/QĐ-SHTT ngày 18/9/2026 cấp giấy chứng nhận số 00157 cho sản phẩm mang tên “Tân Yên”, đồng thời giao Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Ninh làm tổ chức quản lý. Phạm vi địa lý được nguồn mô tả gồm các xã Phúc Hòa, Tân Trung, Hợp Đức, Liên Sơn và thị trấn Cao Thượng thuộc huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang trước đây; theo đơn vị hành chính từ ngày 1/7/2025, khu vực tương ứng được nêu là xã Phúc Hòa, xã Nhã Nam và xã Tân Yên thuộc tỉnh Bắc Ninh. Việc ghi rõ cả địa danh trước và sau sắp xếp giúp hạn chế nhầm lẫn khi tên địa phương thay đổi.
Điểm khác biệt của vải Tân Yên không chỉ nằm ở tên gọi. Sự kết hợp giữa địa hình, thổ nhưỡng, khí hậu và giống vải U hồng góp phần tạo nên màu quả đỏ hồng quanh cuống, chóp vàng xanh cùng vị ngọt pha chua vừa. Diện tích trồng vải chín sớm tăng bình quân khoảng 10% mỗi năm kể từ khi vùng sản xuất hàng hóa tập trung hình thành từ những năm 2000. Những đặc điểm và quy mô đó làm rõ lý do cần một hồ sơ bảo hộ riêng; nhưng giấy chứng nhận không tự bảo đảm chất lượng nếu khâu quản lý, truy xuất và tuân thủ quy định không theo kịp.
Tên gọi được bảo vệ là điểm khởi đầu, không phải đích đến
Đặt hai trường hợp cạnh nhau cho thấy chỉ dẫn địa lý có hai việc khác nhau: xác định đúng vùng sản phẩm và thiết lập đầu mối quản lý. Với nhãn lồng Hưng Yên, trọng tâm lần này là sửa đổi, mở rộng ranh giới của một chỉ dẫn đã đăng ký từ năm 2017; thông tin công bố nêu phạm vi mới và việc cấp giấy ghi nhận sử dụng cho 26 hợp tác xã, hộ trồng nhãn. Với vải chín sớm Tân Yên, đây là giấy chứng nhận đăng ký mới, phạm vi gắn với các địa danh được xác định trong hồ sơ và Sở Khoa học và Công nghệ Bắc Ninh được giao quản lý. Không nên suy rộng cơ quan quản lý của trường hợp này sang trường hợp kia: các thông tin được nêu xác định rõ đầu mối cho Tân Yên, còn với nhãn Hưng Yên, trọng tâm là quyết định sửa đổi và phạm vi địa lý.
Kết luận, bảo hộ chỉ có ý nghĩa khi ranh giới địa lý phản ánh được vùng sản xuất và cơ chế quản lý ngăn được việc dùng sai danh tiếng. Việc mở rộng cho nhãn lồng Hưng Yên tạo thêm cơ sở để người trong vùng nâng chất lượng, phát triển thị trường và bảo vệ quyền lợi người làm vườn lẫn người mua; đăng ký cho vải chín sớm Tân Yên xác lập danh tính pháp lý riêng cho đặc sản này. Bước tiếp theo không chỉ là quảng bá tên gọi, mà là bảo đảm sản phẩm mang chỉ dẫn thực sự đến từ đúng vùng và đáp ứng yêu cầu tương ứng. Khi đó, chỉ dẫn địa lý mới giúp nông sản địa phương khác biệt bằng căn cứ xác thực, thay vì chỉ bằng lời giới thiệu.
