Một căn bếp để nỗi nhớ có chỗ trú
Gian bếp miền Tây là không gian nấu nướng dân dã được tái tạo trong khu vườn ở Mỹ, nơi một gia đình Việt gìn giữ thói quen quê nhà và nối kết các thế hệ qua việc trồng, hái, nấu ăn. Với chị Ngọc Loan, căn bếp ấy còn là món quà dành cho mẹ, bà Ngọc, để bà vơi nỗi nhớ quê khi sống xa xứ. Khuôn viên nhà rộng khoảng 2.000 m²; phía sau là hồ cá, dòng suối nhỏ và gian bếp củi nép ở cuối sân. Khung sắt, mái tôn cùng những vật dụng quen tay gợi lại căn bếp miền Tây Nam Bộ, dù gia đình đang sống giữa nước Mỹ.
Loan sang Mỹ định cư năm 2013 sau khi kết hôn, rồi đón mẹ sang đoàn tụ năm 2019. Khi vợ chồng chị đi làm, các cháu đến trường, bà Ngọc thường ở nhà một mình. Bà vẫn nấu món Việt, nhưng căn nhà thiếu người trò chuyện và những sinh hoạt quen thuộc khiến nỗi nhớ quê thêm rõ. Cùng chồng cải tạo khu đất phía sau nhà thành nơi bà có thể nấu nướng, chăm cây và thư giãn là cách Loan chăm sóc mẹ bằng một điều thiết thực: không chỉ dựng một mái bếp, mà tạo lại nhịp sống thân thuộc.
Gian bếp hoàn thiện khoảng hai năm trước. Gia đình tự thu xếp nhiều phần việc như đi điện, đóng kệ, làm bệ rửa và lát gạch; còn những vật dụng như chảo nhôm, nia tre, rổ rá được tìm mua hoặc mang từ Việt Nam sang. Việc dựng bếp cũng không hoàn toàn thuận tiện: thợ địa phương ít quen với kiểu bếp dân dã Việt Nam, còn chi phí nhân công tại Mỹ cao. Nhưng công sức ấy có ý nghĩa hơn vẻ hoài cổ: căn bếp trao cho bà Ngọc một góc riêng để tiếp tục sống theo nếp nhà.
Từ luống rau đến nồi bún mắm
Chiều cuối tuần, chị Loan cùng mẹ ra vườn hái cà tím, đậu bắp để nấu bún mắm. Hành động quen thuộc ấy khiến món ăn bắt đầu từ ngoài vườn, chứ không chỉ trong bếp: mẹ con cùng chọn rau, chuẩn bị nguyên liệu rồi nấu món quê miền Tây tại nhà. Bún mắm vì thế vừa là bữa ăn, vừa là một việc chung để hai thế hệ có dịp ở cạnh nhau. Với con trẻ lớn lên ở Mỹ, ký ức về quê hương có thể được truyền qua những buổi cùng hái rau, nếm món ăn và nhìn người lớn làm bếp.
Vườn rau gia đình bắt đầu hình thành từ năm 2020, ban đầu để có rau củ dùng trong bữa ăn hằng ngày. Sau nhiều năm chăm bón, nơi đây có dừa, đào, chanh, mận, hồng táo, chuối; xen giữa là rau muống, cà chua, mướp, đậu bắp, dưa leo, ớt, củ kiệu, dọc mùng và khổ qua theo mùa. Bà Ngọc đảm nhận phần lớn việc chăm cây, nhờ vậy có thể tự hái rau nấu canh, làm món xào hay chuẩn bị nguyên liệu cho các món quen.
Giữ được hương vị quê không phải lúc nào cũng dễ. Một số giống rau và rau gia vị khó tìm; mùi tàu, ngò rí, húng quế càng khiến gia đình phải kiên trì. Có lần Loan lái xe khoảng ba tiếng đến chợ Việt để mua rau tươi, ngâm cho ra rễ rồi đem trồng. Cành giâm không phải lần nào cũng bén, nhưng sự bền lòng ấy cho thấy khu vườn không chỉ cung cấp thực phẩm. Nó biến nỗi nhớ thành việc làm mỗi ngày, và khiến bữa ăn Việt có thêm câu chuyện về đất, cây và bàn tay chăm sóc.
Bữa cơm nối những thế hệ
Từ khi có bếp riêng, bà Ngọc gần như ngày nào cũng chuẩn bị món Việt, từ cơm nhà đến bánh và món nước mang hương vị miền Tây. Với bà, nấu ăn vừa là niềm yêu thích vừa là cách chăm lo cho người thân. Căn bếp vì vậy không phải một góc trưng bày để ngắm, mà là nơi có khói bếp, việc làm và người chờ bữa. Vào cuối tuần, ngày lễ hay Tết, gia đình quây quần nấu nướng, ăn uống trong khu vườn; những vật dụng quen thuộc khiến khoảng cách với quê nhà dường như ngắn lại.
Điều đáng quý là nếp ăn ấy không dừng ở thế hệ của bà Ngọc. Hai con của Loan sinh ra và lớn lên tại Mỹ nhưng dần quen với bún mắm, bánh xèo, mực nướng. Những món ăn ấy trao cho trẻ một phần di sản gia đình bằng trải nghiệm cụ thể, gần gũi hơn một lời kể về quê hương. Khi mẹ và con gái cùng hái cà tím, đậu bắp rồi chuẩn bị bún mắm tại nhà, truyền thống không còn là điều xa xôi: nó hiện diện trong nguyên liệu, thao tác nấu và bữa ăn chung.
Một khu vườn rộng hay căn bếp gợi nhớ quê không thể xóa hết nỗi nhớ, và cũng không thay thế được những người thân còn ở quê nhà. Nhưng chúng có thể tạo nên những khoảng vui có thật: bà Ngọc được chăm cây, nấu nướng; Loan có thêm thời gian gần mẹ; các cháu lớn lên cùng món quê miền Tây. Giá trị của gian bếp không nằm ở việc tái hiện hoàn hảo một căn nhà cũ, mà ở khả năng giúp gia đình tiếp tục sống những điều thân thuộc ngay trên đất khách.
