Từ công cụ hỗ trợ đến kỹ năng nghề nghiệp
AI trong báo chí là việc sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ những khâu như xử lý dữ liệu, sản xuất tin bài, biên tập và quản trị thông tin, trong khi trách nhiệm về độ chính xác vẫn thuộc về người làm báo. Đây không còn là năng lực phụ có thể để sau: các chương trình tập huấn gần đây cho thấy kỹ năng AI đang trở thành một phần thiết thực của công việc truyền thông.
Chiều 28-10, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng tổ chức hội nghị tập huấn ứng dụng AI cho nhà báo, phóng viên cùng cán bộ phụ trách trang thông tin điện tử và thông tin cơ sở trên địa bàn. Bối cảnh là tốc độ chuyển đổi số và mục tiêu xây dựng đô thị thông minh; báo chí thuộc nhóm chịu tác động trực tiếp, nhanh chóng từ làn sóng AI. Vì vậy, câu hỏi không còn là có nên dùng AI hay không, mà là người làm nghề cần biết dùng nó đúng việc, đúng giới hạn.
Một buổi tập huấn không thể thay thế kinh nghiệm tác nghiệp, nhưng có thể giúp người học nhìn rõ các công đoạn nên thử nghiệm và những rủi ro cần kiểm soát. Đó là bước cần thiết để AI sản xuất nội dung không dừng ở việc tạo văn bản nhanh, mà hỗ trợ quy trình làm tin có mục đích và được con người rà soát.
Kỹ năng thực hành: biến dữ liệu thành nội dung hữu ích
Nội dung tập huấn ở Đà Nẵng đi từ nhận thức đến thực hành: giới thiệu ứng dụng AI trong báo chí, phân tích cơ hội và rủi ro, hướng dẫn quy trình sản xuất tin bài, đồng thời đề cập quản lý trang thông tin điện tử và công tác thông tin cơ sở. Điểm đáng chú ý là người học được tiếp cận cách chuyển dữ liệu thô, văn bản hay chính sách khô cứng thành sản phẩm truyền thông gần gũi, sinh động hơn.
Đây là những kỹ năng AI nhà báo có thể áp dụng vào công việc hằng ngày: xác định đầu vào phù hợp, yêu cầu công cụ hỗ trợ một khâu cụ thể, rồi kiểm tra và biên tập kết quả trước khi xuất bản. AI có thể giúp tăng năng suất và hỗ trợ biên tập, quản lý, cung cấp thông tin; nhưng tốc độ chỉ có ý nghĩa khi nội dung đến với công chúng vẫn chính xác và dễ hiểu.
Lợi ích ấy không chỉ nằm trong tòa soạn. Với người đọc, nội dung chính sách được trình bày sáng rõ hơn có thể giúp việc tiếp nhận thông tin thuận tiện hơn. Tuy nhiên, không nên đồng nhất bản nháp do AI tạo ra với sản phẩm báo chí hoàn chỉnh: lựa chọn góc tiếp cận, kiểm tra dữ kiện và cân nhắc tác động vẫn cần phán đoán nghề nghiệp.
An toàn và kiểm chứng là kỹ năng cốt lõi
Đào tạo AI chỉ có giá trị nếu đi cùng nguyên tắc sử dụng an toàn, bảo mật, có kiểm chứng và có trách nhiệm. Tập huấn tại Đà Nẵng nhấn mạnh yêu cầu tuân thủ quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, an toàn thông tin và bản quyền; AI là công cụ hỗ trợ, không thay thế đạo đức nghề nghiệp hay trách nhiệm của người làm báo.
Về thực hành, điều đó có nghĩa là không đưa dữ liệu nhạy cảm vào công cụ khi chưa rõ cách dữ liệu được xử lý; không xem câu trả lời trôi chảy là bằng chứng; và phải đối chiếu thông tin trước khi dùng trong nội dung xuất bản. Người làm báo cũng cần xem xét quyền sử dụng tài liệu, hình ảnh và văn bản đầu vào. Những bước này không phải thủ tục phụ, mà là một phần của quy trình sản xuất.
Cách tiếp cận này đặt ra giới hạn cần thiết cho hiệu suất. AI có thể rút ngắn một số thao tác, nhưng quyết định cuối cùng về độ chính xác, tính khách quan và mức độ phù hợp với công chúng vẫn thuộc về con người. Bồi dưỡng kỹ năng vì thế phải dạy cả cách khai thác công cụ lẫn cách nhận ra khi nào không nên dùng.
Đào tạo báo chí cũng phải thay đổi
Nhu cầu không chỉ xuất hiện trong tác nghiệp. Sáng 27-10, Tổ Phương pháp của Học viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức hội thảo về ứng dụng AI trong giảng dạy báo chí - truyền thông, nhằm chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu, giảng dạy và thảo luận hướng tăng cường ứng dụng công nghệ. Các tham luận đề cập những việc cụ thể như dùng AI tổng quan nghiên cứu, hỗ trợ xác minh thông tin và xây dựng tình huống thực hành.
Hội thảo còn ghi nhận trao đổi về công cụ, việc tối ưu câu lệnh và những vấn đề nảy sinh khi đưa AI vào hoạt động chuyên môn. Điều này cho thấy đào tạo báo chí không thể chỉ dạy thao tác với một công cụ; chương trình cần tạo điều kiện để người học đặt câu hỏi, kiểm tra kết quả và hiểu giới hạn của công nghệ trong từng lĩnh vực.
Hai hoạt động ở Đà Nẵng và Học viện cho thấy nhu cầu bồi dưỡng kỹ năng AI hiện diện đồng thời tại nơi làm việc và trong đào tạo. Hướng đi đáng tin cậy là đưa AI vào quy trình với mục tiêu rõ ràng, giữ khâu kiểm chứng và trách nhiệm con người làm chuẩn. Khi đó, công nghệ có thể hỗ trợ báo chí làm việc hiệu quả hơn mà không làm mờ đi những nguyên tắc tạo nên giá trị của nghề.
