Ghép tạng Việt Nam: từ kỹ thuật đơn tạng đến tham vọng trung tâm khu vực
Ghép tạng Việt Nam là quá trình phát triển chuyên ngành cấy ghép các cơ quan như tim, gan, phổi, thận và mô, từ những ca ghép đơn tạng ban đầu đến việc làm chủ các kỹ thuật ghép đa tạng và ghép tạng domino, qua đó mở rộng cơ hội sống cho người bệnh mắc bệnh lý suy tạng phức tạp và từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ ghép tạng khu vực và thế giới. Điểm mấu chốt của bức tranh này là: chúng ta không còn ở giai đoạn “bắt kịp” mà đang bước vào giai đoạn “định vị”. Khi cả nước đã hình thành mạng lưới 34 trung tâm ghép tạng có khả năng thực hiện ghép tim, gan, phổi, thận và giác mạc, câu hỏi không còn là “có làm được hay không”, mà là “làm ở trình độ nào, với chất lượng ra sao”. Việc chuyển dịch từ ghép từng cơ quan riêng lẻ sang ghép đa tạng và ghép đa tạng domino cho thấy tham vọng rõ ràng: biến năng lực kỹ thuật thành lợi thế cạnh tranh, đưa ghép tạng Việt Nam trở thành điểm đến chuyên môn trong khu vực chứ không chỉ là lựa chọn cuối cùng của bệnh nhân trong nước.
Ghép đa tạng và ghép tạng domino: thước đo trình độ hệ thống
Nếu ghép đơn tạng là bước khởi đầu cần thiết, thì ghép đa tạng và ghép đa tạng domino mới là thước đo thực sự của trình độ hệ thống ghép tạng Việt Nam. Ghép đa tạng – ghép từ hai cơ quan trở lên cho cùng một người bệnh – đặt ra yêu cầu cao hơn hẳn về lựa chọn người bệnh, đánh giá nguồn tạng, tổ chức phẫu thuật và kiểm soát biến chứng. Ghép tạng domino thậm chí còn phức tạp hơn: cơ quan lấy ra từ một người đang nhận tạng ghép tiếp tục được dùng để ghép cho người bệnh khác, nhưng chỉ khi đáp ứng các tiêu chuẩn chuyên môn nghiêm ngặt. Khả năng triển khai ghép đa tạng domino không chỉ là câu chuyện vài phẫu thuật viên giỏi. Nó đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa nhiều ê-kíp, hệ thống điều phối tạng hoạt động hiệu quả và năng lực xử lý các tình huống phức tạp trong thời gian rất ngắn. Theo đánh giá của Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, việc làm chủ những kỹ thuật này đã đạt trình độ không thua kém các trung tâm ghép tạng hàng đầu thế giới. Đây là phát biểu mang tính tuyên bố vị thế, cho thấy ngành ghép tạng Việt Nam đã sẵn sàng bước ra khỏi “vùng an toàn” của những ca ghép đơn lẻ.
Bệnh viện 108: 10 năm đi từ ca ghép thận đầu tiên đến 1.305 ca ghép mô, tạng
Trong bức tranh ghép tạng Việt Nam, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 là một trong những điểm sáng cho thấy khoa học công nghệ có thể thay đổi cục diện điều trị như thế nào. Tháng 12/2016, bệnh viện thực hiện ca ghép thận đầu tiên, đặt nền móng cho hành trình phát triển kỹ thuật ghép mô, tạng. Chỉ sau 10 năm, tính đến ngày 25/2/2026, con số đã là 1.305 ca ghép mô, tạng. Đây không chỉ là tăng trưởng về số lượng, mà là sự tích lũy năng lực phẫu thuật, gây mê hồi sức và điều phối ghép tạng. Theo Trung tướng, GS.TS. Lê Hữu Song, hành trình 10 năm ghép tạng là minh chứng cho tinh thần dám dấn thân, dám chịu trách nhiệm và sự tận tâm của đội ngũ thầy thuốc đối với người bệnh. Những mốc như kỷ lục 19 ca ghép mô, tạng trong một tuần cho thấy hệ thống đã đạt tới khả năng vận hành cường độ cao mà vẫn kiểm soát được chất lượng. Từ góc độ phân tích, đây là năng lực nền tảng để tiến tới ghép đa tạng quy mô lớn và tham gia sâu hơn vào mạng lưới ghép tạng khu vực.
Kỹ thuật ghép gan: từ mũi nhọn chuyên môn đến ứng viên Giải thưởng Hồ Chí Minh
Trong các kỹ thuật ghép tim phổi thận, ghép gan đang nổi lên như mũi nhọn thể hiện rõ nhất chiều sâu khoa học của ghép tạng Việt Nam. Ghép gan vốn là lĩnh vực có yêu cầu rất cao về kỹ thuật và tổ chức điều trị. Công trình “Ứng dụng, phát triển và chuyển giao thành công kỹ thuật ghép gan góp phần nâng cao vị thế của chuyên ngành ghép tạng Việt Nam” được đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, nghĩa là phải đáp ứng những tiêu chuẩn đặc biệt xuất sắc về giá trị khoa học, công nghệ và hiệu quả thực tiễn. Ở cấp độ cơ sở, Bệnh viện 108 đã triển khai thường quy kỹ thuật ghép gan từ người hiến sống, thực hiện phẫu thuật nội soi hỗ trợ ở người nhận ghép gan, nội soi lấy mảnh gan từ người hiến sống và chia gan từ người hiến chết não để ghép cho hai người bệnh. Từ năm 2021, bệnh viện làm chủ kỹ thuật ghép gan bất đồng nhóm máu ABO cho cả người lớn và trẻ em, mở rộng cơ hội sống cho những người bệnh khó tìm được nguồn tạng phù hợp. Đây là những bước đi cho thấy ghép gan không chỉ là thành tựu kỹ thuật, mà là minh chứng cho cách khoa học và công nghệ được chuyển hóa thành lợi ích trực tiếp cho người bệnh.
Tương lai ghép đa tạng: từ cứu sống từng ca bệnh đến thiết kế lại hệ thống
Những ca ghép đa tạng cụ thể đang cho thấy tiềm năng thay đổi cuộc đời của nhiều bệnh nhân, nhưng ý nghĩa lớn hơn nằm ở chỗ chúng buộc hệ thống phải nâng cấp. Ngày 30 Tết Giáp Thìn năm 2024, các y bác sĩ Bệnh viện 108 thực hiện lấy, ghép đa tạng từ một người hiến chết não, góp phần cứu sống 8 người bệnh. Đây là ví dụ điển hình cho sức mạnh của ghép đa tạng khi hệ thống hiến, lấy và điều phối tạng vận hành hiệu quả. Năm 2025, bệnh viện tiếp tục ghi dấu bằng ca cấy ghép thiết bị hỗ trợ thất trái thế hệ thứ ba (LVAD – HeartMate 3) đầu tiên tại Việt Nam, cho thấy ghép tạng đang gắn chặt với tiến bộ công nghệ cao. Tuy nhiên, để biến những thành tựu đơn lẻ thành năng lực quốc gia, ngành ghép tạng Việt Nam phải tiếp tục hoàn thiện hệ thống hiến, lấy, điều phối và ghép tạng, bảo đảm chất lượng điều trị và quyền lợi người bệnh. Trong giai đoạn tới, Bệnh viện 108 xác định ghép mô, tạng là lĩnh vực mũi nhọn, tập trung phát triển nguồn tạng từ người hiến chết não, đẩy mạnh ghép đa tạng, nghiên cứu ứng dụng phẫu thuật robot và mở rộng hợp tác quốc tế. Nếu các trung tâm khác cùng đi theo hướng này, ghép đa tạng domino sẽ không còn là kỹ thuật hiếm gặp, mà trở thành lựa chọn điều trị thường quy cho những ca suy đa tạng phức tạp.
