Một lời tố giác mở ra vụ án quy mô lớn
Bình chữa cháy giả là sản phẩm mang nhãn hiệu và thông tin chất lượng không đúng với thành phần hoặc khả năng chữa cháy thực tế, khiến người dùng có thể mất phương tiện bảo vệ khi xảy ra hỏa hoạn. Vụ án Dragon cho thấy rủi ro ấy không phải giả định: một người dân tố giác sau khi 180 bình mua về không dập được lửa, qua đó mở ra cuộc điều tra về đường dây sản xuất và tiêu thụ hơn 1,27 triệu bình giả.
Tháng 9-2025, người tố giác giao nộp số bình đã mua với tổng trị giá hơn 63,6 triệu đồng. Kết quả giám định xác định các mẫu bình bột không có hai thành phần chữa cháy NH4H2PO4 và (NH4)2SO4 như ghi trên bao bì; chúng bị kết luận là hàng giả. Đây là chi tiết khiến vụ việc vượt khỏi câu chuyện hàng hóa sai nhãn: trong tình huống khẩn cấp, một bình tưởng như sẵn sàng sử dụng có thể không thực hiện được chức năng căn bản.
Cáo trạng truy tố 9 bị can về các tội sản xuất, buôn bán hàng giả, nhận hối lộ và giả mạo trong công tác. Theo hồ sơ, Công ty Vietlink được thành lập năm 2016 để kinh doanh thiết bị phòng cháy chữa cháy mang nhãn hiệu Dragon; sau đó, hoạt động sản xuất bình giả được mở rộng qua các doanh nghiệp khác.
Hàng triệu bình giả đi qua nhiều mắt xích
Quy mô đường dây cho thấy đây không phải một lô hàng lỗi đơn lẻ. Theo kết quả điều tra, Vietlink sản xuất và tiêu thụ hơn một triệu bình bột chữa cháy Dragon giả. Cuối năm 2024, hoạt động được chuyển sang Công ty An Phú, do Phùng Hữu Lợi làm giám đốc; doanh nghiệp này tiếp tục sản xuất, tiêu thụ 226.000 bình giả. Tổng cộng, hai công ty bị xác định đưa ra thị trường hơn 1,27 triệu bình, doanh thu hơn 460 tỉ đồng.
Cáo trạng cho rằng Đặng Quốc Hoàng, giám đốc Vietlink, Phùng Hữu Lợi, giám đốc An Phú, và Dong Liang bị truy tố về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả. Bột chữa cháy, vỏ bình và linh kiện được đưa vào quy trình sản xuất, trong khi người của phía cung cấp nước ngoài bị cáo buộc sang Việt Nam điều phối, giám sát việc lắp ráp.
Điều đáng lo không chỉ là số lượng, mà là khả năng hàng giả len vào mạng lưới tiêu thụ với giấy tờ kiểm định. Một nhãn hiệu quen thuộc như bình chữa cháy Dragon có thể tạo cảm giác an tâm; nhưng nhãn mác và giấy chứng nhận không thay thế được thành phần chữa cháy thật.
Kiểm định đạt chuẩn bị cáo buộc đổi bằng tiền
Theo cáo trạng, từ tháng 6-2023, Vietlink thuê Công ty Phương Nam thực hiện kiểm định bình chữa cháy. Để sản phẩm kém chất lượng vẫn được chứng nhận đạt, Nguyễn Thị Kim Ngân bị cáo buộc đã thỏa thuận chi tiền ngoài hợp đồng cho Phạm Đức Cảnh; cơ quan truy tố xác định khoản hối lộ vượt 17,1 tỉ đồng. Đổi lại, nhân viên bị chỉ đạo lấy mẫu và kiểm định không đúng quy trình, tạo kết quả đạt để bình được cấp giấy chứng nhận và bán ra thị trường.
Lỗ hổng còn xuất hiện ở khâu thiết bị phục vụ kiểm định. Cáo trạng nêu Nguyễn Đức Trung biết máy móc của Phương Nam không đạt chuẩn nhưng vẫn trao đổi để cấp giấy hiệu chuẩn mà không cần đến kiểm tra. Nguyễn Khắc Toàn lập kết quả từ thông số được cung cấp, còn Đinh Xuân Các ký và đóng dấu. Từ cuối năm 2022 đến hết năm 2024, ba người bị xác định đã cấp khống giấy chứng nhận cho 302 lượt thiết bị, máy móc.
Đây là mắt xích làm vụ việc nghiêm trọng hơn một hành vi làm giả thông thường: khi công cụ đo và kiểm tra cũng được hợp thức hóa trên giấy, kết quả kiểm định bình chữa cháy mất cơ sở đáng tin cậy. Những cáo buộc này cần được tòa án xem xét, nhưng chúng đã đặt ra câu hỏi cấp thiết về khả năng phát hiện sai phạm trong hệ thống chứng nhận.
Niềm tin vào kiểm định phải được khôi phục
Người mua bình chữa cháy không thể tự xác định thành phần hóa học bên trong hay đánh giá thiết bị thử nghiệm của đơn vị kiểm định có đạt chuẩn hay không. Vì vậy, trách nhiệm không thể bị đẩy hết về phía người tiêu dùng. Vụ án cho thấy giấy chứng nhận chỉ có ý nghĩa khi việc lấy mẫu, thử nghiệm và hiệu chuẩn được thực hiện thực chất, có thể kiểm tra lại và chịu giám sát.
Hồ sơ đã được chuyển sang Tòa án nhân dân TP Hà Nội, dự kiến xét xử sơ thẩm ngày 11-11. Cơ quan điều tra cũng tách hành vi liên quan đến Nguyễn Thị Kim Ngân để tiếp tục xử lý do người này bỏ trốn; một số tài liệu, hành vi phức tạp khác được chuyển cơ quan có thẩm quyền điều tra. Kết quả xét xử sẽ xác định trách nhiệm hình sự, nhưng việc củng cố kiểm soát kiểm định không thể chờ đến khi có thêm một vụ cháy.
Bài học cốt lõi rất rõ: bình chữa cháy chỉ bảo vệ con người nếu nó hoạt động đúng lúc cần thiết. Khi hàng giả đi qua khâu kiểm định bằng những kết quả bị cáo buộc là khống và hối lộ, niềm tin vào con dấu không còn đủ. Cần kiểm tra thực chất, truy vết trách nhiệm và xử lý nghiêm mọi mắt xích để giấy “đạt” phản ánh đúng năng lực chữa cháy.
