Nhận biết sớm để không bỏ lỡ dấu hiệu
Cận thị học đường là tật khúc xạ khiến trẻ nhìn gần rõ hơn nhìn xa, thường được nhận ra trong những năm đi học khi việc đọc, viết và sử dụng thiết bị khiến mắt phải tập trung nhìn gần nhiều. Phát hiện cận thị sớm giúp gia đình biết khi nào cần đưa trẻ đi đánh giá chuyên môn, thay vì chờ đến lúc việc nhìn mờ ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt. Trẻ có thể không tự nhận ra thị lực đã thay đổi; vì vậy, việc chỉ hỏi con có nhìn rõ không thường chưa đủ. Phụ huynh nên lưu ý khi trẻ nheo mắt, cúi sát sách, ngồi gần màn hình hoặc bảng, hay thường xuyên than nhìn xa không rõ. Đây là những dấu hiệu đáng để kiểm tra, không phải căn cứ để cha mẹ tự kết luận trẻ đã mắc cận thị. Tầm soát sớm cần hướng đến nhận diện nguy cơ và theo dõi thị lực, chứ không chỉ kiểm tra trẻ có nhìn rõ tại thời điểm đó hay không.
Tầm soát là bước đầu, không phải chẩn đoán cuối cùng
Tầm soát thị lực trẻ tại trường học có ích vì giúp phát hiện những em cần được kiểm tra thêm trong môi trường các em dành phần lớn thời gian mỗi ngày. Nhưng một lần sàng lọc không thay thế việc khám chuyên sâu: nếu kết quả cho thấy dấu hiệu bất thường, trẻ cần được đánh giá khúc xạ và nhận hướng dẫn theo dõi phù hợp. Cha mẹ không nên đợi đến khi trẻ than phiền nhiều hoặc kết quả học tập bị ảnh hưởng mới đặt lịch khám. Hãy hỏi nhà trường về lịch kiểm tra, kết quả của con và bước tiếp theo nếu có nghi ngờ. Những buổi tầm soát cộng đồng, như chương trình “Biệt đội mắt sáng” do Trung tâm Kiểm soát cận thị Mắt Sài Gòn triển khai, có thể đưa việc kiểm tra và tư vấn đến gần học sinh hơn. Tuy vậy, trách nhiệm đưa trẻ đi khám chuyên môn khi cần vẫn thuộc về gia đình.
Gia đình, nhà trường và bác sĩ cần phối hợp
Quản lý cận thị học đường sẽ thiếu một mắt xích nếu nhà trường chỉ kiểm tra, phụ huynh chỉ mua kính, còn cơ sở y tế không được tiếp tục theo dõi. Giáo viên có thể để ý trẻ thường xuyên nheo mắt, khó nhìn bảng hoặc có biểu hiện bất thường trong lớp; gia đình ghi nhận những thay đổi tại nhà và chủ động đưa con đi khám; nhân viên chuyên môn đánh giá tình trạng mắt, tư vấn chăm sóc và theo dõi theo thời gian. Vai trò phối hợp này được bàn tại Hội nghị Khúc xạ nhãn khoa châu Á lần thứ 5 (AOC 2026), tổ chức ngày 19–20/9 tại Đà Nẵng. Báo cáo của ThS.BS Nguyễn Huỳnh Yến Nhi, Trưởng khoa Kiểm soát cận thị, Bệnh viện Mắt Sài Gòn Cách Mạng Tháng Tám, tập trung vào tật khúc xạ và các yếu tố liên quan ở học sinh tiểu học, trung học cơ sở. Sự kết nối giữa ba bên giúp kết quả sàng lọc dẫn đến hành động phù hợp.
Đeo kính giúp nhìn rõ, nhưng vẫn cần theo dõi
Khi trẻ được chẩn đoán cận thị, kính đúng độ giúp cải thiện thị lực, nhưng không đồng nghĩa cận thị đã được kiểm soát hoặc sẽ không tiến triển. Vì thế, cha mẹ nên tuân thủ lịch tái khám và trao đổi với bác sĩ về cách theo dõi, thay vì tự đổi kính theo cảm nhận của trẻ. Kiểm soát cận thị trẻ còn gắn với thói quen hằng ngày: giữ khoảng cách nhìn phù hợp, nghỉ giữa các khoảng học hoặc dùng thiết bị điện tử, tăng thời gian hoạt động ngoài trời và kiểm tra mắt định kỳ. Không có một dấu hiệu đơn lẻ nào thay thế được đánh giá chuyên môn; điều quan trọng là duy trì liên lạc giữa gia đình, trường học và nơi khám. Một tài liệu giới thiệu dịch vụ thành viên cũng ghi mốc ra mắt ngày 1-1-2023, nhưng đây không phải thông tin y khoa hay hướng dẫn chăm sóc mắt. Kết luận nên rõ ràng: đừng chờ trẻ nhìn mờ nhiều mới hành động, và đừng xem chiếc kính là điểm kết thúc của việc chăm sóc.
