Quy mô lớn, nhưng sức chứa phải theo điều kiện an toàn
Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng là đồ án định hướng sử dụng không gian hai bên sông, từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, làm cơ sở cho quy hoạch chi tiết và các dự án xây dựng. Ngày 13/11/2026, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng ký Quyết định 6075/QĐ-UBND phê duyệt điều chỉnh tổng thể đồ án tỷ lệ 1/5.000. Phạm vi nghiên cứu khoảng 11.418,96 ha, trải trên địa giới 16 phường, xã; dân số dự báo từ 800.000 đến 1,2 triệu người. Đây là quy mô tính toán, không phải cam kết rằng khu vực sẽ đạt mức dân số tối đa. Quy mô thực tế còn phụ thuộc năng lực hạ tầng, an toàn thoát lũ và đê điều. Đó là điểm cần giữ làm trọng tâm: tham vọng xây dựng đô thị ven sông chỉ thuyết phục nếu các giới hạn an toàn được xác minh trước khi mở rộng xây dựng.
Việc cập nhật quy hoạch gắn với yêu cầu rà soát phương án sau các điều chỉnh, trong đó có cập nhật mô hình thủy văn, thủy lực để đánh giá đầy đủ an toàn phòng, chống lũ. Đồ án cũng được tiếp thu ý kiến của cơ quan, chuyên gia và cộng đồng, cùng yêu cầu xem xét di tích, làng nghề truyền thống. Vì vậy, 11.418 ha không nên được hiểu như một quỹ đất đồng nhất để xây mới. Quy hoạch nêu nguyên tắc tổ chức không gian phân lớp: gần sông dành cho vùng ngập nước; tiếp đến là khu bán ngập, công viên, cây xanh, quảng trường; những khu ít ngập có thể bố trí dịch vụ và công trình thấp tầng; khu sát đê dành cho các chức năng đô thị hỗn hợp. Cách tiếp cận này hợp lý hơn việc đặt mục tiêu phát triển lên trước điều kiện tự nhiên.
Một trục chiến lược, nhiều vai trò đô thị
Quy hoạch sông Hồng xác định dòng sông là trục không gian chiến lược, kết hợp cảnh quan sinh thái với văn hóa, thương mại, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và phát triển đô thị. Thay vì áp dụng một mô hình giống nhau dọc toàn tuyến, đồ án chia không gian thành ba đoạn với chức năng riêng. Đoạn D1, từ cầu Hồng Hà đến cầu Thăng Long, thiên về bảo tồn thiên nhiên, làng xóm, thể thao, nghiên cứu và các khu đô thị mới mật độ thấp. Đoạn D2, từ cầu Thăng Long đến cầu Thanh Trì, giữ vai trò trung tâm đô thị của trục, dự kiến tập trung các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thương mại, tài chính quốc tế, du lịch và đổi mới sáng tạo. Định hướng còn có công viên và khu đô thị mới. Cách phân vai này có sức thuyết phục nếu không gian xanh được xem là hạ tầng thiết yếu, chứ không chỉ là phần trang trí giữa các dự án.
D2 được kỳ vọng tập trung nhiều chức năng nhất, nhưng sức hấp dẫn của các trung tâm đô thị sẽ phụ thuộc vào kết nối giao thông và khả năng tiếp cận không gian công cộng. Quy hoạch nêu khu “Phòng khách đô thị” ở bờ hữu sông Hồng, kết hợp công viên công cộng, công trình văn hóa và chức năng hỗn hợp. Đây là ý tưởng có thể tạo nơi sinh hoạt chung cho thành phố, miễn là công viên và lối tiếp cận ven sông không bị lấn át bởi các khu chức năng thương mại. Định hướng đa chức năng chỉ tạo giá trị công cộng khi cư dân có thể sử dụng không gian ấy thường xuyên, thay vì chỉ nhìn thấy nó trên bản vẽ.
Giai đoạn đầu: làm trục, công viên và chuẩn bị chỗ ở
Thứ tự triển khai ban đầu cho thấy thành phố đặt trục đại lộ cảnh quan hai bên sông và công viên vào nhóm ưu tiên, thay vì chỉ bắt đầu bằng các khu nhà ở mới. Danh mục giai đoạn đầu gồm trục đại lộ cảnh quan; công viên công cộng tại phường Phú Thượng; công viên bãi sông tại phường Hồng Hà; khu Phòng khách đô thị; khu tái định cư ở phường Lĩnh Nam; khu đô thị định cư tại phường Long Biên và một dự án giải phóng mặt bằng độc lập. Đây là lựa chọn đáng chú ý: hạ tầng cảnh quan và phương án chỗ ở cần tiến cùng nhau để giảm nguy cơ người dân bị giải tỏa trước khi có nơi ổn định. Giai đoạn sau sẽ hoàn thành các dự án thành phần còn lại theo kế hoạch. Tuy nhiên, thông tin về thứ tự ưu tiên chưa thay thế được lịch triển khai cụ thể hay cam kết tiến độ cho từng dự án.
Cải tạo, di dời hay tái thiết: tác động trực tiếp đến cư dân
Với người sống ven sông, tác động rõ nhất không nằm ở tên gọi dự án mà ở việc khu dân cư của họ sẽ được xử lý ra sao. Quy hoạch chia các khu vực thành nhóm được giữ lại để cải tạo, chỉnh trang có điều kiện; nhóm phải di dời một phần vì yêu cầu phòng, chống lũ hoặc hạ tầng thiết yếu; và nhóm thuộc diện tái thiết đô thị. Đồ án nhấn mạnh không áp dụng một phương án chung cho toàn bộ khu vực ngoài đê, nơi có làng xóm lâu đời, làng nghề, di tích và thiết chế cộng đồng. Hà Nội dự kiến phát triển các khu đô thị định cư và đô thị đa mục tiêu tại Lĩnh Nam, Long Biên, Bồ Đề và Bát Tràng để phục vụ sắp xếp dân cư. Hướng tiếp cận phân loại theo thực tế là cần thiết, nhưng hiệu quả sẽ được đánh giá bằng quy trình tham vấn, điều kiện tái định cư và cách bảo tồn sinh kế, di sản.
Ranh giới, quy mô và phương án cụ thể của từng khu vực còn phải được làm rõ qua quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 và các dự án đầu tư tiếp theo. Đây mới là bước chuyển từ định hướng rộng sang quyết định có thể tác động trực tiếp đến từng hộ dân. Vì thế, ưu tiên lúc này không chỉ là khởi động đại lộ cảnh quan, mà còn phải công khai tiêu chí phân loại khu dân cư, tiến độ chuẩn bị chỗ ở và các đánh giá an toàn lũ. Quy hoạch có thể mở ra một trục đô thị ven sông đáng sống; nhưng nếu thiếu minh bạch ở khâu thực hiện, lợi ích cảnh quan sẽ khó bù đắp những bất an mà người dân phải gánh.
