Chăm sóc tại cộng đồng phải nối được y tế với đời sống
Chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng là cách tổ chức dịch vụ để người lớn tuổi được theo dõi sức khỏe, phục hồi chức năng và tham gia sinh hoạt gần nơi ở, đồng thời vẫn duy trì cuộc sống cùng gia đình. Đây không chỉ là phương án giảm tải cho người thân mà còn là chuyển đổi cần thiết khi dân số già hóa nhanh.
Ba địa phương đang thể hiện ba hướng bổ trợ cho nhau: TP.HCM chú trọng mở rộng điểm chăm sóc ban ngày; Thanh Hóa xây mạng lưới phối hợp từ gia đình đến chính quyền, y tế và tổ chức xã hội; Hà Nội thí điểm dịch vụ tại cơ sở cộng đồng và tính đến kết nối thành tổ hợp chăm sóc. Điểm chung đáng chú ý là chăm sóc tích hợp không nên dừng ở khám chữa bệnh. Người cao tuổi còn cần được vận động, giao tiếp, hỗ trợ tinh thần và trở về nhà an toàn sau mỗi ngày.
Nhu cầu này đã hiện rõ ở TP.HCM: thành phố có gần 1,573 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 11,4% dân số; con số được dự báo vượt 3 triệu vào năm 2038 và hơn 4,6 triệu vào năm 2048.
TP.HCM chọn điểm chăm sóc ban ngày làm cầu nối
TP.HCM đang hướng đến nhân rộng các điểm chăm sóc ban ngày tại cộng đồng; cuối tháng 9-2026, Lực lượng Thanh niên xung phong thành phố phối hợp với Bệnh viện Phục hồi chức năng và Điều trị bệnh nghề nghiệp tổ chức hội thảo để hoàn thiện đề án xây dựng các cơ sở này. Hướng đi có sức thuyết phục vì kết hợp theo dõi sức khỏe, phục hồi chức năng và sinh hoạt xã hội mà không buộc người cao tuổi rời khỏi gia đình.
Mô hình có ý nghĩa thực tế với người già sống một mình ban ngày và người cần tập luyện sau bệnh. Một phụ nữ 84 tuổi kể rằng ở nhà buồn khi con cái đi làm, còn đến cơ sở thì có bạn bè để trò chuyện. Tuy nhiên, quy mô hiện tại cho thấy khoảng cách giữa nhu cầu và khả năng phục vụ: cơ sở thí điểm có 20 giường, tối đa 20 người mỗi ngày, trong khi đã có hơn 300 lượt đăng ký.
Theo đề án, các điểm chăm sóc cần trở thành cầu nối giữa gia đình, y tế cơ sở và bệnh viện, thay vì hoạt động như một dịch vụ tách rời. Muốn nhân rộng có ý nghĩa, thành phố phải tính cả năng lực tiếp nhận, nhân lực chuyên môn và khả năng để người thu nhập thấp tiếp cận.
Thanh Hóa đặt trọng tâm vào mạng lưới cùng chia sẻ trách nhiệm
Thanh Hóa chọn cách mở rộng nền chăm sóc từ gia đình ra cộng đồng, huy động ngành y tế, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội cùng tham gia. Với người cao tuổi chiếm 15,8% dân số tỉnh, đây không thể chỉ là nhiệm vụ của bệnh viện hoặc riêng từng gia đình. Cách tiếp cận này phù hợp với nhu cầu đa dạng: người cần khám định kỳ, người mắc bệnh mạn tính và người sống một mình không cần cùng một loại hỗ trợ.
Quy mô hoạt động y tế dự phòng là điểm mạnh đáng kể. Từ năm 2020, gần 1,6 triệu lượt người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ; 375.650 người được sàng lọc bệnh về mắt và 35.670 người được phẫu thuật thay thủy tinh thể miễn phí. Tỉnh cũng tổ chức tư vấn về dinh dưỡng, lối sống và quản lý bệnh mạn tính, đồng thời lập sổ theo dõi sức khỏe điện tử cho hơn 220.810 người.
Tại 166 xã, phường, câu lạc bộ chăm sóc sức khỏe duy trì sinh hoạt định kỳ, hướng dẫn phòng bệnh và tự chăm sóc tại nhà. Đây là lớp hỗ trợ gần dân, nhưng hiệu quả lâu dài còn tùy thuộc việc kết nối sinh hoạt cộng đồng với dịch vụ y tế và an sinh, để người cần trợ giúp chuyên sâu không bị bỏ lại sau những buổi tuyên truyền.
Hà Nội thí điểm dịch vụ gần nhà, hướng tới chăm sóc liên tục
Hà Nội đang thử kết hợp dịch vụ y tế, an dưỡng và hỗ trợ tại cộng đồng. Ngày 12-8-2026, phường Tây Hồ khai trương cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại Trạm Y tế Quảng An; đây là một trong sáu địa bàn được chọn thí điểm. Với phương châm “sáng đến, chiều về”, người tham gia được tư vấn thuốc, dinh dưỡng, phòng bệnh, tập dưỡng sinh và vận động trị liệu phù hợp thể trạng.
Cách làm này giải quyết đồng thời hai thiếu hụt thường gặp: theo dõi sức khỏe ban ngày và cô đơn khi con cháu đi làm. Các hoạt động hướng đến phòng ngừa sa sút trí tuệ, giảm nguy cơ té ngã và cải thiện vận động, trong khi người cao tuổi vẫn trở về nhà mỗi chiều. Hà Nội còn định hướng phát triển tổ hợp kết nối y tế, chăm sóc và phục hồi chức năng theo quy trình liên tục.
Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 có 70% số xã, phường có ít nhất một cơ sở hoặc điểm chăm sóc ban ngày. Đích đến này có giá trị nếu đi kèm nhân lực và dịch vụ đủ sức đáp ứng nhu cầu thực tế. Ba mô hình cho thấy một nguyên tắc chung: chăm sóc người cao tuổi bền vững cần nối chuyên môn y tế với hỗ trợ người cao tuổi trong đời sống thường ngày, nhưng không biến cộng đồng thành nơi thay thế hoàn toàn trách nhiệm gia đình hay hệ thống y tế.
