Nghị quyết tạo đường băng cho mạng lưới metro
Nghị quyết đặc thù về đường sắt đô thị là khuôn khổ thí điểm để Hà Nội chủ động tổ chức đầu tư, huy động và sử dụng nguồn lực cho các tuyến metro chiến lược. HĐND TP Hà Nội đã thông qua nghị quyết áp dụng cho năm tuyến số 1, 2, 8, 10 và 14, với tổng chiều dài 253,5 km và tổng vốn đầu tư vượt 1 triệu tỷ đồng. Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành toàn bộ vào năm 2030. Quy mô ấy khiến quyết định không thể chỉ được nhìn như một thủ tục pháp lý: đây là phép thử năng lực chuẩn bị và điều phối đồng thời nhiều dự án lớn. Nghị quyết cụ thể hóa chủ trương phát triển hạ tầng giao thông chiến lược, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để triển khai dự án theo phương thức hợp đồng chìa khóa trao tay. Cơ chế mới có thể giúp Hà Nội chủ động hơn, nhưng quyền chủ động chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm trách nhiệm giải trình.
Quy mô lớn đòi hỏi chuẩn bị kỹ trước khi thi công
Với 253,5 km đường sắt đô thị và tổng vốn dự kiến vượt 1 triệu tỷ đồng, bài toán cấp thiết không chỉ là huy động đủ nguồn lực mà còn là xác định rõ phạm vi công việc, tổ chức thi công và kiểm soát tổng mức đầu tư. Mục tiêu hoàn thành vào năm 2030 làm áp lực tăng thêm: triển khai năm tuyến song song có thể đẩy nhanh tiến độ chung, nhưng cũng khiến các khâu chuẩn bị, phối hợp và giám sát trở nên nặng nề hơn. Vì vậy, nghị quyết cần được đánh giá qua cách nó tháo gỡ vướng mắc thực tế, chứ không chỉ qua tốc độ thông qua. Trong giai đoạn chuẩn bị, dự toán phải minh bạch đến từng hạng mục và các nghĩa vụ tài chính cần được tính đầy đủ. Nếu những nền tảng này chưa chắc, tiến độ gấp có thể biến thành sức ép dẫn tới quyết định vội vàng, còn rủi ro chi phí sẽ khó được kiểm soát.
Hợp đồng chìa khóa trao tay cần ràng buộc rõ trách nhiệm
Việc nghị quyết mở cơ sở pháp lý cho phương thức hợp đồng chìa khóa trao tay có thể giúp Hà Nội tổ chức lựa chọn và giao trách nhiệm triển khai dự án theo một cơ chế rõ hơn. Nhưng phương thức hợp đồng không tự bảo đảm hiệu quả: điều kiện hợp đồng, tiêu chuẩn kỹ thuật, phạm vi công việc và cơ chế xử lý rủi ro phải cụ thể ngay từ đầu. Thành phố dự kiến dùng mức giá trần làm căn cứ đàm phán với nhà thầu chiến lược, lập dự toán tổng mức đầu tư và kiểm soát giá trị hợp đồng. Chủ tịch UBND thành phố khẳng định nhà thầu phải tự chịu phần chi phí thi công vượt mức khống chế, ngân sách không bù phần vượt. Đây là tín hiệu mạnh về kỷ luật tài chính, song mức trần chỉ hữu ích khi căn cứ tính toán được công khai và áp dụng nhất quán. Kiểm soát chi phí cũng không thể đánh đổi chất lượng, an toàn hay công nghệ.
Từ cơ chế đến kết quả: phải kiểm tra xuyên suốt
Bước tiếp theo là chuyển nghị quyết thành hồ sơ dự án, dự toán và hợp đồng có thể kiểm chứng. Trong quá trình thực hiện, thành phố dự kiến rà soát chi phí theo thiết kế, tổng mức đầu tư, kết quả kiểm toán và các điều kiện hợp đồng. Cách làm này cần được duy trì xuyên suốt, thay vì chỉ kiểm tra khi dự án đã phát sinh vấn đề. Hà Nội cũng cần làm rõ trách nhiệm của từng bên và bảo đảm các giả định trong dự toán phù hợp với phạm vi thi công thực tế. Mốc năm 2030 tạo sức ép chính đáng để thúc đẩy tiến độ, nhưng không nên biến thành lý do thu hẹp khâu thẩm định hoặc giám sát. Nghị quyết đặc thù mở thêm công cụ cho đầu tư metro; giá trị của nó sẽ được đo bằng khả năng giữ kỷ luật về chi phí, hợp đồng và chất lượng trong suốt quá trình triển khai.
