Đột quỵ không chờ đến tuổi già
Đột quỵ là tình trạng tổn thương não cấp tính do dòng máu lên não bị tắc nghẽn hoặc mạch máu não bị vỡ, cần được nhận biết và xử trí y tế khẩn cấp. Vì vậy, quan niệm rằng chỉ người cao tuổi mới có nguy cơ là một lầm tưởng nguy hiểm: đột quỵ người trẻ đã được ghi nhận qua những ca bệnh có hậu quả rất thật.
Tại một trung tâm đột quỵ, bác sĩ từng điều trị cho một bệnh nhân nữ gần 100 kg, béo phì nặng và có nhiều rối loạn chuyển hóa; người bệnh còn được phát hiện tăng huyết áp nhưng không duy trì điều trị thường xuyên. Trường hợp này nhắc rằng tuổi trẻ không xóa bỏ tác động của các yếu tố nguy cơ tích tụ từ sớm. Thừa cân, béo phì, rối loạn chuyển hóa và tăng huyết áp đều có thể liên quan đến đột quỵ, bên cạnh bất thường mạch máu não hoặc bệnh tim bẩm sinh. Điều đáng lo không chỉ là bệnh xảy ra ở người trẻ, mà còn là nguy cơ bị bỏ sót vì người bệnh và gia đình không nghĩ đến đột quỵ.
Một cơn yếu liệt giữa đường là lời cảnh báo
Một phụ nữ 26 tuổi ở Củ Chi đột ngột yếu nửa người trái khi đang lái xe máy; cơn yếu xuất hiện khoảng một giờ trước khi nhập viện, khiến cô phải dừng xe và ngã. Các bác sĩ chẩn đoán nhồi máu não cấp. Được đưa đến viện kịp thời trong thời gian vàng, bệnh nhân được điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết qua đường tĩnh mạch; sau can thiệp, cô hồi phục gần như hoàn toàn và vận động trở lại bình thường.
Ca bệnh cho thấy cấp cứu đột quỵ đúng lúc có thể giúp hạn chế tổn thương não, nhưng không nên trông chờ mọi tình huống sẽ có kết quả tương tự. Bác sĩ cho biết người bệnh có tiền sử uống nhiều rượu bia trong thời gian dài. Lạm dụng rượu bia hoặc chất kích thích, kết hợp với ít vận động, thức khuya và áp lực công việc, có thể làm tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và xơ vữa động mạch. Đây không phải lý do để quy mọi ca đột quỵ cho một thói quen riêng lẻ; đó là lời nhắc cần nhìn nhận và kiểm soát nguy cơ sức khỏe từ sớm.
Dấu hiệu nhẹ cũng cần xem là khẩn cấp
Không phải ai bị đột quỵ cũng liệt nửa người rõ rệt. Dấu hiệu đột quỵ có thể chỉ là tê yếu nhẹ một bên, cầm nắm khó khăn hoặc đi không vững; méo miệng, liệt mặt và nói khó cũng là những biểu hiện cần cảnh giác. Người bệnh có thể vẫn đi lại, làm việc hoặc sinh hoạt nên dễ cho rằng đó là mỏi cơ, đau vai hay tình trạng thoáng qua. Chính sự chủ quan này khiến việc đến viện bị trì hoãn.
Một bệnh nhân từng yếu nửa người bên phải suốt khoảng hai tuần nhưng vẫn sinh hoạt và trông cháu; gia đình chỉ đưa đi khám khi nhận thấy bà cầm nắm kém và dáng đi không vững. Khi được chẩn đoán nhồi máu não, thời điểm khởi phát đã quá xa để áp dụng những phương pháp tái thông mạch cấp thường dùng. Trường hợp ấy cho thấy đừng đợi triệu chứng nặng lên mới hành động. Bất kỳ yếu liệt đột ngột, thay đổi nét mặt, khó nói hay mất thăng bằng nào cũng cần được đánh giá y tế khẩn trương.
Gọi cấp cứu, đừng thử mẹo sơ cứu tại nhà
Sơ cứu đột quỵ không phải là chích đầu ngón tay hay dái tai để lấy máu. Bác sĩ ghi nhận người bệnh vẫn được đưa đến viện với vết chích do người nhà áp dụng cách này, dù đây không phải biện pháp sơ cứu đúng. Tự chẩn đoán, chích máu hoặc tìm mẹo xử trí tại nhà có thể kéo dài thời gian đến cơ sở y tế; người dân cũng được khuyến cáo không tự điều trị bằng mẹo dân gian hay trì hoãn đưa người bệnh đi khám.
Khi nghi ngờ đột quỵ, hãy gọi cấp cứu và nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở có khả năng điều trị; làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu thay vì tự xử trí. Ghi nhớ thời điểm xuất hiện triệu chứng để báo cho bác sĩ, bởi thời gian ảnh hưởng đến việc đánh giá và lựa chọn phương pháp điều trị. Sau giai đoạn cấp, người bệnh cần tiếp tục theo dõi và kiểm soát các yếu tố nguy cơ; với bệnh nhân béo phì, giảm cân, kiểm soát huyết áp và rối loạn chuyển hóa có vai trò hạn chế nguy cơ tái phát. Kết luận rất rõ: đừng chờ chắc chắn đó là đột quỵ mới gọi trợ giúp.
