Chặn một địa chỉ không đồng nghĩa xử lý tận gốc
Phim vi phạm Internet là nội dung phim được phổ biến trái pháp luật qua website, tài khoản hoặc nền tảng trực tuyến, có thể xâm phạm quyền lợi hợp pháp và gây hại cho người xem. Trong trao đổi về dự án sửa đổi, bổ sung một số điều của bảy luật trong lĩnh vực văn hóa, đại biểu Quốc hội Đỗ Chí Nghĩa cho rằng công nghệ khiến việc sản xuất, sao chép và phát tán nội dung ngày càng nhanh, làm công tác kiểm soát khó khăn hơn. Đây là đề xuất được nêu trong quá trình bàn về sửa đổi pháp luật, chưa phải quy định mới đã được thông qua.
Lý do cần thay đổi cách tiếp cận nằm ngay ở điểm yếu của biện pháp chặn đường dẫn phim: một địa chỉ bị khóa không làm biến mất bản sao hay người đứng sau. Nội dung có thể chuyển sang tên miền, tài khoản hoặc nền tảng xuyên biên giới khác. Chặn truy cập vẫn có ích để giảm khả năng tiếp cận và tốc độ lan truyền, nhưng nếu chỉ làm vậy, cơ quan quản lý sẽ phải chạy theo từng lần tái đăng phim lậu thay vì ngăn cơ chế phát tán tiếp tục vận hành.
Trách nhiệm cần đi theo tài khoản và nguồn phát tán
Một số đại biểu đề nghị kết hợp gỡ nội dung, ngăn đăng tải lại, xử lý tài khoản vi phạm và xác định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân đứng sau hoạt động phát tán. Đây là hướng đi thuyết phục hơn việc chỉ xử lý từng bộ phim: khi tài khoản, bản sao và nguồn lợi từ nội dung vi phạm còn tồn tại, việc gỡ một đường dẫn chỉ tạo ra khoảng dừng ngắn trước lần đăng lại tiếp theo.
Tuy nhiên, trách nhiệm không thể được áp dụng đồng loạt mà cần tương xứng với vai trò thực tế. Nhà mạng chủ yếu cung cấp kết nối và truyền dẫn; nền tảng trực tiếp lưu trữ, phân phối, đề xuất nội dung hoặc kiếm lợi từ nội dung có khả năng kiểm soát khác biệt. Vì vậy, dự thảo xem xét bổ sung trách nhiệm của tổ chức, doanh nghiệp phổ biến phim trên Internet, còn đại biểu đề nghị quy định rõ đầu mối, thời hạn xử lý và nghĩa vụ phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp viễn thông và nền tảng số.
Cách làm này cũng cần giới hạn rõ: yêu cầu gỡ hoặc chặn phải có căn cứ, có thời hạn và được kiểm tra kết quả. Nếu chặn nhầm nội dung hợp pháp, người bị ảnh hưởng cần có quyền khiếu nại và được khôi phục kịp thời.
Rủi ro xã hội khiến việc xử lý không thể chậm trễ
Phát tán phim độc hại không chỉ là vấn đề bản quyền hay tuân thủ pháp luật; nội dung có thể ảnh hưởng đến nhận thức và hành vi, nhất là ở trẻ em và thanh thiếu niên. Việc tiếp xúc thường xuyên với hình ảnh cổ súy bạo lực, kích động thù hận, tình dục hóa trẻ em hoặc hướng dẫn hành vi phạm tội có thể làm tăng nguy cơ lệch chuẩn, chai sạn cảm xúc và bắt chước hành vi nguy hiểm. Bởi vậy, hạn chế khả năng tiếp cận là biện pháp phòng ngừa cần thiết, nhưng chỉ chặn truy cập thì chưa đủ để bảo vệ người xem lâu dài.
Đề xuất chuyển từ xử lý từng địa chỉ sang kiểm soát nguồn phát tán vì thế vừa là lựa chọn thực thi, vừa là yêu cầu bảo vệ cộng đồng. Cơ quan chức năng cần xác định ai tổ chức, điều hành và tiếp tay cho việc tái đăng, đồng thời phân định rõ nghĩa vụ của từng nền tảng. Kết quả không nên được đánh giá bằng số đường dẫn bị chặn, mà bằng việc nội dung vi phạm khó quay lại và mức độ tiếp cận giảm bền vững.
Kết luận: chặn đường dẫn phim có thể giúp ngăn lan truyền trước mắt, nhưng không thể thay thế việc xử lý tài khoản, tổ chức và chủ thể phát tán. Khi sửa đổi pháp luật còn đang được trao đổi, điều cần thiết là thiết kế cơ chế đủ rõ để ngăn tái đăng, bảo vệ trẻ em và vẫn có cách khắc phục nếu nội dung hợp pháp bị chặn nhầm.
