Học liên trường biến lớp học thành không gian giao lưu
Trao đổi học sinh trong lớp học là hoạt động để các em từ những trường khác nhau cùng tham gia bài học, thực hành nhiệm vụ chung và học hỏi ngôn ngữ, văn hóa qua tương tác trực tiếp. Tại Trường THCS Võ Trường Toản ở TP.HCM, học sinh Bendemeer Secondary School của Singapore đã cùng học sinh địa phương tham gia các giờ AI, khoa học tự nhiên và Toán trong chương trình giao lưu. Giá trị đáng chú ý không nằm ở một chuyến thăm mang tính nghi thức, mà ở việc học sinh phải cùng trao đổi để hoàn thành bài tập. Trong giờ AI lớp 8/7, các em chia thành bốn nhóm, dùng máy tính và ứng dụng AI để thiết kế bản nhạc. Thanh Nhân hướng dẫn bạn mới tạo bài “Thank You, Teachers”; em cho biết đây là lần đầu học AI hoàn toàn bằng tiếng Anh cùng bạn quốc tế. Trải nghiệm ấy khiến ngoại ngữ trở thành công cụ để làm việc, chứ không chỉ là nội dung cần ghi nhớ.
AI, khoa học và Toán cùng chuyển sang tiếng Anh
Chương trình có sức nặng vì kết nối nhiều môn học với tình huống thực hành. Ở lớp 8/2, học sinh cùng tìm hiểu phản xạ ánh sáng trong giờ khoa học tự nhiên do thầy Huỳnh Thanh Duy dạy hoàn toàn bằng tiếng Anh theo mô hình giáo dục STEM. Các em hợp tác làm kính vạn hoa từ bìa cứng, gương nhựa và màu vẽ. Tại lớp 9/4, bài Toán về bất đẳng thức được tổ chức bằng trò chơi và hoạt động nhóm, với toàn bộ trao đổi bằng tiếng Anh. Giáo viên Toán Võ Quốc Ân phối hợp với tổ tiếng Anh để chuẩn bị bài, vừa bảo đảm nội dung chuyên môn vừa rà soát thuật ngữ. Cách tổ chức này cho thấy Toán bằng tiếng Anh không thể chỉ là dịch lời giảng: học sinh cần cơ hội thảo luận và giáo viên cần chuẩn bị để ngôn ngữ không che khuất kiến thức.
Đây cũng là khác biệt giữa việc nghe về công nghệ và học qua việc tạo ra sản phẩm. Trong một tiết Coding 4 ở lớp 4A1 Trường Tiểu học, THCS và THPT FPT Thanh Hóa, học sinh dùng Scratch để tạo nhân vật, thay đổi biểu cảm và ghép hiệu ứng âm thanh. Phương pháp học theo dự án kết hợp STEM/STEAM khuyến khích các em thử nghiệm, điều chỉnh và phối hợp, qua đó rèn trí tưởng tượng lẫn cách giải quyết vấn đề. AI và robotics đang dần xuất hiện trong hoạt động giáo dục ở nhiều trường; đưa những nội dung ấy vào thực hành sớm giúp học sinh tiếp cận công nghệ trong bối cảnh AI, dữ liệu lớn và tự động hóa phát triển nhanh.
Giao lưu có ích khi học sinh được chủ động
Một buổi học chung chỉ tạo ra giá trị thật khi học sinh được làm nhiều hơn ngồi nghe. Trong các giờ học tại Võ Trường Toản, học sinh hai trường cùng làm sản phẩm, giải bài và trao đổi; học sinh TP.HCM còn tự tin hướng dẫn bạn quốc tế. Thanh Nhân kể rằng việc học cùng các bạn Singapore giúp em kết bạn, cải thiện tiếng Anh và hiểu thêm về văn hóa, giáo dục của họ. Thầy Võ Quốc Ân cũng nhận định những giờ học với bạn quốc tế tạo cơ hội để học sinh tự tin giao tiếp, còn giáo viên nâng cao khả năng giảng dạy bằng tiếng Anh. Những lợi ích ấy khó hình thành nếu ngoại ngữ chỉ được luyện qua bài tập tách khỏi tình huống thật. Dẫu vậy, giao lưu không tự động bảo đảm mọi em đều theo kịp: giáo viên cần thiết kế hoạt động để người học ở các trình độ khác nhau cùng tham gia, thay vì để vốn tiếng Anh quyết định ai được đóng góp.
Sự chuẩn bị của nhà trường vì thế quan trọng không kém việc mời học sinh quốc tế đến lớp. Giáo viên cần diễn giải thuật ngữ rõ ràng, tổ chức nhóm có mục tiêu và kết nối phần thực hành với kiến thức môn học. Ngoài các tiết học, học sinh Bendemeer còn tìm hiểu môi trường học tập, văn hóa và ẩm thực TP.HCM, tham quan cơ sở vật chất và dùng bữa trưa tại trường. Những trải nghiệm đời thường này giúp cuộc trao đổi vượt khỏi khuôn khổ bài giảng, nhưng chính nhiệm vụ học tập chung mới tạo điểm tựa để các em tương tác bình đẳng.
Từ một chương trình giao lưu đến cơ hội học dài hạn
Các lớp học bằng tiếng Anh phù hợp với nỗ lực tăng cường dạy và học ngoại ngữ trong trường phổ thông, đồng thời đặt ra yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực có khả năng thích ứng. Tuy nhiên, không nên đo thành công chỉ bằng số tiết dạy bằng tiếng Anh hay số khách quốc tế tham gia. Thước đo thiết thực hơn là học sinh có hiểu sâu bài học, dám trình bày ý tưởng và biết phối hợp để giải quyết nhiệm vụ hay không. Từ lớp học Scratch ở Thanh Hóa đến những giờ AI, khoa học và Toán tại TP.HCM, điểm chung có giá trị là học sinh được thử, sai, trao đổi rồi hoàn thiện sản phẩm hoặc lời giải.
Việc mở rộng cơ hội thực hành cũng xuất hiện ngoài lớp học: Ban Thường vụ Tỉnh đoàn Thanh Hóa phối hợp với Trung tâm Sáng tạo công nghệ 8-Bit Thanh Hóa tổ chức Cuộc thi Robotics tỉnh Thanh Hóa lần thứ II năm 2026, tạo sân chơi để học sinh vận dụng STEM, lập trình và làm việc nhóm. Đây là hướng nối tiếp hợp lý cho những trải nghiệm ban đầu, từ làm quen đến thử sức với nhiệm vụ phức tạp hơn. Kết luận, học AI, STEM và Toán bằng tiếng Anh phát huy giá trị lớn nhất khi ngôn ngữ, kiến thức và thực hành được gắn kết trong một hoạt động chung. Trao đổi học sinh không phải phần trang trí cho chương trình học; nếu được chuẩn bị tốt, đó là cách mở rộng lớp học và giúp kiến thức có ý nghĩa ngoài trang sách.
