Từ truyền thụ kiến thức sang tổ chức việc học
Đổi mới phương pháp dạy học là chuyển trọng tâm từ việc giáo viên truyền đạt kiến thức một chiều sang tổ chức, hướng dẫn để học sinh chủ động tìm hiểu, rèn phẩm chất, phát triển năng lực và vận dụng điều đã học vào thực tiễn. Đây không phải thay đổi hình thức cho mới mắt, mà là điều kiện để giáo dục đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Khi triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Trường Tiểu học Hoa Hậu đã cụ thể hóa mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp vào kế hoạch năm học, gắn với điều kiện thực tế của trường. Cách tiếp cận này đặt ra một thước đo rõ ràng: học sinh có hiểu, biết đặt câu hỏi và sử dụng kiến thức hay không, chứ không chỉ ghi nhớ được bao nhiêu nội dung. Nhà trường cần phát triển phẩm chất và năng lực học sinh như đích đến, thay vì xem lượng kiến thức truyền đạt là kết quả cuối cùng.
Vai trò người thầy vì thế cũng thay đổi. Giáo viên cần thiết kế tình huống học tập, khuyến khích học sinh trao đổi, trình bày quan điểm và thử vận dụng kiến thức; nếu vẫn giảng giải một chiều, khó khơi dậy hứng thú hay giúp các em nhận ra ý nghĩa của bài học. Đổi mới chỉ có giá trị khi việc đánh giá phản ánh công bằng năng lực và sự tiến bộ, thay vì thưởng cho khả năng ghi nhớ máy móc.
Trải nghiệm giúp kiến thức ra khỏi trang sách
Tăng hoạt động trải nghiệm và thực hành là hướng đổi mới thiết thực vì tạo cơ hội để học sinh kiểm chứng, kết nối và sử dụng kiến thức trong tình huống cụ thể. Các trường được khuyến khích tổ chức hoạt động trải nghiệm, giáo dục STEM, hướng nghiệp, học theo dự án và câu lạc bộ công nghệ; những hình thức này có thể rèn tư duy sáng tạo, hợp tác và khả năng giải quyết vấn đề. Tại Trường Tiểu học Hoa Hậu, giáo viên tăng bài tập thực hành, hoạt động trải nghiệm và việc vận dụng kiến thức vào tình huống thực tế.
Bài học cũng có sức sống hơn khi gắn với lịch sử, văn hóa, điều kiện tự nhiên và đời sống địa phương. Học sinh tìm hiểu di tích hoặc xử lý tình huống thực tế không chỉ tiếp thu nội dung mà còn có dịp hình thành ý thức công dân và trách nhiệm với cộng đồng. Tuy nhiên, trải nghiệm không nên trở thành hoạt động phong trào tách rời mục tiêu học tập. Giáo viên cần xác định rõ học sinh sẽ rèn năng lực nào, chuẩn bị câu hỏi phù hợp và đánh giá được điều các em làm được sau hoạt động.
Chuyển từ giáo dục thiên về truyền thụ sang phát triển phẩm chất, năng lực cũng đòi hỏi thay đổi cách tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi và hướng dẫn nghiên cứu khoa học kỹ thuật. Điều đó nhắc các trường rằng đổi mới phải bao quát nhiều nhóm học sinh, không chỉ những em vốn đạt thành tích cao.
Bồi dưỡng giáo viên là điều kiện để đổi mới đi vào lớp học
Không thể yêu cầu giáo viên thay đổi cách dạy nếu thiếu thời gian, công cụ và cơ hội học hỏi. Công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và cán bộ quản lý được triển khai qua khóa chuyên môn, nghiệp vụ, hội thi giáo viên dạy giỏi, hội thảo chuyên đề và sinh hoạt chuyên môn. Tại Trường Tiểu học Hoa Hậu, các buổi dự giờ, dạy minh họa và nghiên cứu bài học giúp giáo viên chia sẻ kinh nghiệm, tháo gỡ vướng mắc; chương trình bồi dưỡng cũng chú trọng kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số.
Điểm quan trọng là bồi dưỡng phải gắn với công việc hằng ngày, không dừng ở chứng nhận tham gia. Giáo viên cần có cơ hội thử cách tổ chức bài học, nhận góp ý, điều chỉnh rồi quan sát tiến bộ của học sinh. Cán bộ quản lý cũng phải tạo điều kiện để tổ chuyên môn cùng xây dựng kế hoạch, chia sẻ học liệu và tránh áp dụng khuôn mẫu. Công nghệ có thể mở rộng nguồn tư liệu, nhưng không thay thế năng lực sư phạm hay sự hiểu biết của người thầy về lớp học.
Đo đổi mới bằng cơ hội học tập và tiến bộ thực chất
Đổi mới phương pháp chỉ thuyết phục khi đem lại lợi ích cho người học trong đời sống học đường: hiểu bài sâu hơn, dám nêu ý kiến và biết áp dụng kiến thức. Điều đó cũng đòi hỏi nhà trường quan tâm đến công bằng tiếp cận. Trường Tiểu học Hoa Hậu phối hợp với phụ huynh để nắm hoàn cảnh, hỗ trợ và động viên kịp thời học sinh, qua đó góp phần hạn chế nghỉ học, bỏ học. Một lớp học phát triển năng lực không thể chỉ tạo thêm cơ hội cho những em có điều kiện thuận lợi; cần có hỗ trợ phù hợp cho học sinh gặp khó khăn và học sinh cần trợ giúp trong học tập.
Trong thời gian tới, nhà trường cho biết sẽ tiếp tục cụ thể hóa Nghị quyết 71 theo điều kiện thực tế, nâng chất lượng đội ngũ, đổi mới phương pháp, tăng cường chuyển đổi số và xây dựng môi trường học tập an toàn, hạnh phúc. Đây là hướng đi cần thiết, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào việc các kế hoạch có chuyển thành giờ học tốt hơn hay không. Đào tạo liên tục, thực hành gắn với bài học và đánh giá công bằng phải song hành. Khi ấy, trải nghiệm không còn là phần phụ, mà trở thành con đường để học sinh hình thành năng lực và dùng kiến thức có ích.
