Từ khuôn khổ chiến lược đến việc làm cụ thể
Chuỗi giá trị Việt Ba là mạng lưới hợp tác trong đó doanh nghiệp hai nước kết hợp thị trường, công nghệ, sản xuất và phân phối để tạo ra sản phẩm có sức cạnh tranh cao. Chiều 26/10, Thủ tướng Lê Minh Hưng và Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk dự Hội nghị bàn tròn doanh nghiệp Việt Nam-Ba Lan, do cơ quan phụ trách công thương của hai nước tổ chức trong chuyến thăm chính thức Việt Nam của ông Tusk. Hội nghị diễn ra sau khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược, nhưng giá trị của bước đi này sẽ phụ thuộc vào việc biến thiện chí chính trị thành dự án có đối tác, mục tiêu và lộ trình rõ ràng. Vì vậy, doanh nghiệp nên xem đây là điểm khởi đầu để tìm mắt xích bổ sung cho hoạt động của mình, không phải một sự kiện chỉ để trao đổi danh thiếp.
Thời điểm hợp tác cũng đáng chú ý: chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, trong khi yêu cầu chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và phát triển bền vững ngày càng cao. Mở rộng mua bán hàng hóa vẫn cần thiết, nhưng chưa đủ để tạo quan hệ kinh doanh bền vững. Lợi ích thiết thực với người dân và doanh nghiệp sẽ đến khi hợp tác giúp nâng năng lực sản xuất, tạo việc làm, củng cố ngành công nghiệp trong nước và mở khả năng tiếp cận công nghệ hiện đại.
Ghép đúng thế mạnh để tạo chuỗi cạnh tranh
Cơ sở của liên kết sản xuất nằm ở tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế. Ba Lan có thế mạnh về dược phẩm, y tế, năng lượng tái tạo, chuyển đổi số, nông nghiệp thông minh, đường sắt, đóng tàu và môi trường; Việt Nam có năng lực chế biến, cảng biển, nguồn nhân lực dồi dào và mạng lưới 18 hiệp định thương mại tự do với hơn 60 đối tác. Ba Lan giữ vị trí kết nối tại Trung và Đông Âu, còn Việt Nam có chỗ đứng chiến lược ở Đông Nam Á. Kết hợp các lợi thế này có thể giúp doanh nghiệp Ba Lan mở rộng hoạt động tại Việt Nam và khu vực, đồng thời tạo thêm đường tiếp cận thị trường châu Âu cho doanh nghiệp Việt Nam thông qua nền tảng EVFTA.
Cách bắt đầu hợp lý không phải là tìm một dự án thật lớn, mà là chọn một khâu mà mỗi bên làm tốt hơn bên kia: công nghệ, nguyên liệu, chế biến, logistics hay phân phối. Tại hội nghị, đại diện hai nước trao đổi cơ hội trong hàng không, y tế, dược phẩm, công nghiệp quốc phòng và công nghệ vũ trụ; các đơn vị Ba Lan tham dự có PGZ, Rosomak, Cenzin, Tập đoàn WB, Adamed Pharma/Davipharm, TZF Polfa và Cơ quan Vũ trụ Ba Lan. Sự hiện diện của các đơn vị chuyên ngành cho thấy diễn đàn có thể giúp doanh nghiệp Việt Ba xác định đối tác, nhưng kết quả chỉ đến khi hai bên kiểm chứng nhu cầu và thống nhất phần việc cụ thể.
Hội nghị là điểm nối, không phải đích đến
Hội nghị bàn tròn có ích nhất khi chuyển đối thoại thành danh sách cơ hội khả thi: ai cần gì, đối tác nào đáp ứng được, vướng mắc nào phải xử lý và bước tiếp theo là gì. Đây cũng là kỳ vọng của lãnh đạo Việt Nam: cụ thể hóa khuôn khổ Đối tác Chiến lược bằng sáng kiến, chương trình và dự án có giá trị lâu dài, phù hợp với thế mạnh và nhu cầu của hai bên. Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng cũng nhấn mạnh ba việc: cải thiện môi trường kinh doanh; thúc đẩy thương mại, đầu tư, sản xuất, chuyển giao công nghệ và chuỗi cung ứng; phát huy cơ chế hợp tác, tổ chức xúc tiến và hiệp hội để kết nối, tháo gỡ vướng mắc.
Với doanh nghiệp, điều đó có nghĩa là chuẩn bị trước hồ sơ năng lực, nhu cầu thị trường, tiêu chuẩn kỹ thuật và đề xuất hợp tác có thể thử nghiệm. Sau hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng đề nghị các bên duy trì kết nối, trao đổi thông tin, xác định đối tác phù hợp và triển khai đề xuất khả thi. Kết nối giao thông cũng có thể hỗ trợ thương mại: hãng hàng không LOT nối lại đường bay thẳng Warsaw-Hà Nội, còn lãnh đạo Việt Nam đề nghị nghiên cứu kết nối đường sắt để bổ sung cho tuyến vận tải biển Á-Âu.
Thước đo là năng lực tạo giá trị chung
Điểm yếu cần tránh là đồng nhất mục tiêu tăng giao thương với sự hình thành chuỗi giá trị. Kim ngạch cao hơn không tự động đồng nghĩa với nhiều chuyển giao công nghệ, đầu tư dài hạn hay năng lực sản xuất được nâng lên. Các bên cần theo dõi những kết quả cụ thể: đối tác đã được ghép nối hay chưa, vướng mắc về thủ tục và tiêu chuẩn có được tháo gỡ không, và đề xuất nào đã chuyển thành dự án. Lãnh đạo hai nước đặt mục tiêu nâng thương mại song phương lên 6 tỷ USD và đánh giá mục tiêu khả thi nếu chính phủ cùng doanh nghiệp hành động. Nhưng với từng công ty, phép thử quan trọng hơn là sản phẩm có thêm giá trị, thị trường có rộng hơn và quan hệ hợp tác có thể duy trì hay không.
Hợp tác Việt Nam Ba Lan có tiềm năng vì hai phía sở hữu những lợi thế có thể ghép nối, nhưng tiềm năng chỉ thành sức cạnh tranh khi được tổ chức thành công việc cụ thể. Bước đi nên bắt đầu từ một nhu cầu thị trường rõ, một đối tác phù hợp và một dự án đủ khả thi để thử nghiệm; sau đó mới mở rộng sản xuất, đầu tư và phân phối. Hội nghị đã tạo diễn đàn để xác định cơ hội và thúc đẩy liên kết. Phần quyết định còn lại thuộc về doanh nghiệp: duy trì trao đổi, xử lý trở ngại và biến kết nối ban đầu thành chuỗi giá trị mang lại lợi ích thực chất cho cả hai bên.
